Μέχρι σήμερα, πολλοί θεωρούσαμε ότι τα «καθαρά δωμάτια» της NASA, οι χώροι όπου συναρμολογούνται τα διαστημικά σκάφη, αποτελούν τα πιο εχθρικά περιβάλλοντα για τη μικροβιακή ζωή που μπορεί να υπάρξει στη Γη. Αυτοί οι χώροι είναι σχεδιασμένοι να είναι πιο αποστειρωμένοι ακόμα και από τα χειρουργεία, καθώς καθημερινά υποβάλλονται σε υπεριώδη ακτινοβολία, καθαρίζονται με ισχυρά χημικά και διατηρούνται σε εξαιρετικά χαμηλή υγρασία. Ωστόσο, η φύση αποδεικνύει και πάλι την αντέντα της, καθώς έχουν βρεθεί αποδείξεις ζωής ακόμη και σε αυτές τις συνθήκες.
Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Microbiome φέρνει στο προσκήνιο μια ανακάλυψη που προκαλεί έντονους προβληματισμούς στους υπεύθυνους πλανητικής προστασίας: 26 εντελώς άγνωστα μέχρι σήμερα είδη βακτηρίων έχουν εντοπιστεί να ζουν και να αναπτύσσονται στα καθαρά δωμάτια της NASA. Αυτή η ανακάλυψη δεν είναι απλώς ένα αξιοπερίεργο βιολογικό φαινόμενο, αλλά εγείρει σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον της διαστημικής εξερεύνησης και την αναζήτηση εξωγήινης ζωής.
Η «ελίτ» της επιβίωσης
Η ερευνητική ομάδα, που συστάθηκε από επιστήμονες του Jet Propulsion Laboratory (JPL) της NASA, του Πανεπιστημίου Επιστήμης και Τεχνολογίας King Abdullah (KAUST) και διεθνών συνεργατών, ανέλυσε δείγματα από τις εγκαταστάσεις όπου προετοιμάζονται αποστολές όπως το Phoenix Mars Lander. Αυτό που βρήκαν ήταν μια κατηγορία μικροοργανισμών που μπορούμε να ονομάσουμε ως τους «κομάντο» του μικρόκοσμου.
Αντί να εξοντωθούν από τις αυστηρές διαδικασίες αποστείρωσης, τα βακτήρια αυτά φαίνεται πως έχουν προσαρμοστεί. Όπως αναφέρουν οι ερευνητές, οι ακραίες συνθήκες καθαριότητας λειτούργησαν ως ένας τύπος φυσικής επιλογής. Τα πιο αδύναμα μικρόβια εξαφανίστηκαν αφήνοντας πίσω τους τα πιο ανθεκτικά, τα οποία ανέπτυξαν μηχανισμούς για να τρέφονται με τα περιορισμένα θρεπτικά συστατικά – ακόμα και με τα υπολλείματα των καθαριστικών υγρών.
Ιδιαίτερα εξελιγμένα γονίδια
Η γενετική ανάλυση αυτών των νέων ειδών αποκάλυψε χαρακτηριστικά που προκαλούν έκπληξη. Τα βακτήρια διαθέτουν γονίδια που τους επιτρέπουν να αντέχουν σε συνθήκες που θα αποτελούσαν θανατηφόρες για σχεδόν κάθε άλλο οργανισμό: υψηλή ραδιενέργεια, πλήρη ξηρασία και τοξικά χημικά. Ορισμένα από αυτά έχουν την ικανότητα να επιδιορθώνουν το DNA τους με αστραπιαίους ρυθμούς μετά από βλάβες που προκαλούνται από την UV ακτινοβολία.
Αυτή η υπερ-ανθεκτικότητα ανησυχεί τους επιστήμονες. Αν αυτά τα μικρόβια μπορούν να επιβιώσουν στα καθαρά δωμάτια της NASA, τότε οι πιθανότητες να επιβιώσουν στο κενό του διαστήματος ή στην επιφάνεια του Άρη είναι κατα πολύ μεγαλύτερες από ό,τι αρχικά υπολογιζόταν.
Ο κίνδυνος της «βιολογικής μόλυνσης»
Το κύριο πρόβλημα που πηγάζει από αυτή την ανακάλυψη είναι η λεγόμενη «εμπρόσθια μόλυνση». Όταν στέλνουμε ένα ρομπότ, όπως το ροβερ στον Άρη ή στην Ευρώπη, τον δορυφόρο του Δία, για να ερευνήσει για ίχνη ζωής, είναι κρίσιμο να διασφαλίσουμε ότι δεν θα μεταφέρουμε γήινους μικροοργανισμούς μαζί μας.
Φανταστείτε την περίπτωση: Ένα ρομποτικό όχημα ανακαλύπτει βακτήρια στο υπέδαφος του Άρη. Η ανθρωπότητα γιορτάζει για την ανακάλυψη εξωγήινης ζωής, μόνο για να προκύψει αργότερα ότι επρόκειτο για έναν «λαθρεπιβάτη» που ταξίδεψε από τη Φλόριντα, κρυμμένος σε μια βίδα του διαστημοπλοίου. Αυτά τα 26 νέα είδη ενισχύουν δραματικά τον κίνδυνο των ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων, δημιουργώντας σύγχυση στα όργανα ανίχνευσης ζωής.
Πέρα από αυτό, εγείρονται ηθικά και οικολογικά ζητήματα. Η εισαγωγή γήινων, υπερ-ανθεκτικών βακτηρίων σε ένα παρθένο εξωγήινο οικοσύστημα θα μπορούσε να έχει απρόβλεπτες συνέπειες, παραχαράσσοντας την ιστορία του πλανήτη προτού προλάβουμε να τη μελετήσουμε.
Από το Διάστημα στην ιατρική
Εκτός από την αναστάτωση που προκαλούν στους μηχανικούς της NASA, τα βακτήρια αυτά αποτελούν και μια πηγή θησαυρού για τη βιοτεχνολογία στη Γη. Η ικανότητά τους να αντέχουν στην ακτινοβολία και να επιβιώνουν σε τοξικά περιβάλλοντα οφείλεται σε ένζυμα και πρωτεΐνες που ενδέχεται να ανοίξουν το δρόμο για επαναστατικές εφαρμογές.
Οι επιστήμονες ήδη μελετούν τα γονίδιά τους για την ανάπτυξη νέων αντηλιακών προϊόντων υψηλής προστασίας, αντιοξειδωτικών ουσιών και καινοτόμες μεθόδους προστασίας του ανθρώπινου DNA από τη ραδιενέργεια κατά τη διάρκεια θεραπειών καρκίνου. Όπως συχνά συμβαίνει στην επιστήμη, η λύση σε ένα πρόβλημα μπορεί να ανοίξει την πόρτα σε δεκάδες νέες καινοτομίες.
