Η Σελήνη, που για πολλά χρόνια θεωρούνταν ένα σχεδόν τέλειο αδρανές περιβάλλον, φαίνεται ότι κρύβει περισσότερα μυστικά απ’ ό,τι υποθέταμε. Χωρίς ατμόσφαιρα, νερό και οξυγόνο, οι συνθήκες για την ανάπτυξη σκουριάς φαίνονται ανύπαρκτες. Ωστόσο, τα νέα στοιχεία από την κινεζική αποστολή Chang’e-6 επαναφέρουν τον αναδιπλούμενο γεωλογικό ιστό και αναθεωρούν τις προηγούμενες αντιλήψεις μας.
Τα δείγματα που επιστρέφουν στη Γη περιλαμβάνουν μικρούς κρυστάλλους αιματίτη και μαγκεμίτη, δύο συνηθισμένες μορφές οξειδίου του σιδήρου. Αυτά τα υλικά προϋποθέτουν διαδικασία οξείδωσης για τη δημιουργία τους, μία διαδικασία που φυσιολογικά απαιτεί παρουσία οξυγόνου.
Οι κρύσταλλοι, με μέγεθος μόλις λίγων μικρόμετρων, ανιχνεύτηκαν κυρίως σε βραχώδεις δομές που προήλθαν από τη βίαιη πρόσκρουση μετεωριτών. Αυτό το στοιχείο είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς οι οξειδωμένες αυτές μορφές φαίνεται να είναι εγγενείς στη σεληνιακή επιφάνεια, απορρίπτοντας την προηγούμενη θεωρία περί επιμόλυνσης κατά την επιστροφή στη Γη, όπως είχε προταθεί από παλαιότερες μελέτες.
Η επιστημονική κοινότητα εδώ και δεκαετίες έχει μία σχετική αμηχανία γύρω από την “σκουριά” στη Σελήνη. Ήδη από τις αποστολές Apollo, είχαν καταγραφεί σωματίδια που περιείχαν τρισθενή σίδηρο. Ωστόσο, μία μελέτη το 1971 υποστήριξε ότι ήταν αδύνατο να έχουν σχηματιστεί επιτόπου και ότι μάλλον είχαν μολυνθεί κατά την επαναφορά τους στη Γη, κυριαρχώντας μέχρι σήμερα ως ερμηνεία.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, νέα στοιχεία έχουν αναδείξει ξανά το θέμα. Το 2020, δεδομένα από το Moon Mineralogy Mapper αποκάλυψαν εκτενή παρουσία αιματίτη, ειδικά στους πόλους της Σελήνης. Το 2022, δείγματα από την προηγούμενη κινεζική αποστολή, Chang’e-5, αποκάλυψαν νανοδομημένα σωματίδια μαγνητίτη. Αν και δεν ήταν αρκετά για να ανατρέψουν πλήρως τις θεωρίες, ήταν επαρκή για να τις ταράξουν.
Η Chang’e-6 όμως προσφέρει ένα κρίσιμο κομμάτι στο μυστήριο: οι κρύσταλλοι αιματίτη φαίνεται να είναι αναπόσπαστο μέρος του σεληνιακού υλικού, ανατρέποντας τις παλαιές θεωρίες.
Αν, σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, οι μεγάλες προσκρούσεις έπαιξαν καθοριστικό ρόλο, οι βραχώδεις δομές που σχηματίστηκαν καταγράφουν την ιστορία ισχυρών πλήγματων, ενώ οι παλαιότερες βασαλτικές περιοχές δεν δείχνουν αντίστοιχα οξείδια. Αυτό σημαίνει ότι οι συνθήκες οξείδωσης δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια αυτών των κατακλυσμικών γεγονότων, ακριβώς λόγω ακραίων θερμοκρασιών και πιθανών αλληλεπιδράσεων με υλικά πλούσια σε οξυγόνο.
Το σημείο προσεδάφισης της Chang’e-6, η South Pole–Aitken Basin, είναι μία από τις πιο αρχαίες και μεγαλύτερες λεκάνες πρόσκρουσης της ηλιακής μας συστήματος. Η περιοχή αυτή, εξαιτίας της μη κάλυψης από μεταγενέστερες ροές λάβας, έχει διατηρήσει σχεδόν άθικτο το γεωλογικό της ιστορικό. Αν υπήρξαν συνθήκες για σχηματισμό οξειδίων πριν από δισεκατομμύρια χρόνια, αυτή η τοποθεσία είναι ιδανική για την “φυλάξιμό” τους μέχρι σήμερα.
Τα αποτελέσματα αυτού του ερευνητικού έργου αναδεικνύουν μία νέα εικόνα της Σελήνης: δεν πρόκειται για το απολύτως ξηρό και χημικά ακίνητο σώμα που πιστεύαμε μέχρι τώρα. Η επιφάνειά της φαίνεται να έχει βιώσει περιόδους χημικής δραστηριότητας πολύ πιο πλούσιες από τις προηγούμενες προβλέψεις. Για τους επιστήμονες, αυτό οδηγεί στη χρειότητα αναθεώρησης των μοντέλων που διαρκούν εδώ και δεκαετίες, ανοίγοντας νέες προοπτικές στην κατανόηση της χημικής ιστορίας του φυσικού μας δορυφόρου.
