Στα παγωμένα και αφιλόξενα νερά της Ανατολικής Ανταρκτικής, μια επιστημονική αποστολή, που ξεκίνησε σχεδόν «κατά λάθος», εκληφθείς ως τυχαία ανακάλυψη, προσφέρει μία από τις πιο κρίσιμες πληροφορίες των τελευταίων ετών για την κλιματική αλλαγή. Ένα αυτόνομο ρομποτικό σκάφος, γνωστό ως Argo float, που ανήκει στον Australian Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation (CSIRO), θεωρήθηκε χαμένο για μήνες κάτω από τον πάγο και επανεμφανίστηκε, μεταφέροντας δεδομένα που αλλάζουν τη μέχρι τώρα αντίληψή μας για τη σταθερότητα του παγκόσμιου κλίματος.
Τα ευρήματα της αποστολής, τα οποία δημοσιεύθηκαν πρόσφατα στην έγκριτη επιστημονική επιθεώρηση Science Advances, επισημαίνουν μια σοβαρή απειλή: ο παγετώνας Denman εκτίθεται σε θερμά ωκεάνια ρεύματα, με τη δυνατότητα να αυξήσει τη στάθμη της θάλασσας κατά 1,5 μέτρο σε περίπτωση πλήρους κατάρρευσης.
Το χρονικό μιας «τυχαίας» επιτυχίας
Η ιστορία ξεκίνησε όταν οι επιστήμονες του CSIRO έριξαν το ρομποτικό σκάφος με σκοπό τη μελέτη του παγετώνα Totten. Ωστόσο, τα ισχυρά ωκεάνια ρεύματα είχαν άλλη γνώμη. Παρέσυραν τον «κίτρινο εξερευνητή» μακριά από την πορεία του, οδηγώντας τον προς τον παγετώνα Denman και την παγοκρηπίδα Shackleton. Εκεί, το ρομπότ βυθίστηκε και βρέθηκε παγιδευμένο κάτω από τον πάγο, χάνοντας τη σήμανσή του για τους ερευνητές.
Για εννέα μήνες, το σκάφος σιωπούσε, μη μπορώντας να επικοινωνήσει με δορυφόρους, καθώς το παχύ στρώμα πάγου εμπόδιζε κάθε σήμα GPS. Η ερευνητική ομάδα φοβήθηκε ότι ο εξοπλισμός είχε χαθεί οριστικά. Ωστόσο, το ρομπότ συνέχισε να λειτουργεί, προγραμματισμένο να ανεβοκατεβαίνει στο νερό και να μετρά την αλατότητα και τη θερμοκρασία. Συλλέγοντας πληροφορίες αθόρυβα, κατέγραψε 195 πλήρη προφίλ του ωκεανού σε περιοχές που κανένα ανθρώπινο μάτι δεν είχε εξερευνήσει ποτέ.
Όταν τελικά το ρεύμα το απελευθέρωσε και αναδύθηκε ξανά στην επιφάνεια, «ξεφόρτωσε» έναν θησαυρό πληροφοριών που άφησε τους επιστήμονες άφωνους.
Τι κρύβεται κάτω από τον Παγετώνα Denman
Τα δεδομένα που ανακτήθηκαν αποκαλύπτουν μια αόρατη διεργασία. Ενώ η γειτονική παγοκρηπίδα Shackleton φαίνεται σταθερή, η κατάσταση κάτω από τον παγετώνα Denman διαφέρει. Το ρομπότ κατέγραψε την είσοδο θερμού νερού σε μια βαθιά κοιλότητα κάτω από τον παγετώνα. Αυτό το θερμό νερό διαβρώνει τον πάγο από κάτω προς τα επάνω, αποσταθεροποιώντας τον.
Η ανακάλυψη αυτή είναι κρίσιμη, καθώς καταρρίπτει την παλαιότερη αντίληψη ότι η Ανατολική Ανταρκτική είναι “ασφαλής” από την υπερθέρμανση, σε αντίθεση με τη Δυτική Ανταρκτική και τον γνωστό παγετώνα Thwaites, γνωστό και ως «Παγετώνας της Κρίσης». Ο Denman έρχεται να καθίσταται μια σοβαρή απειλή, αφού βρίσκεται πάνω στο βαθύτερο χερσαίο φαράγγι της Γης, που φτάνει τα 3,5 χλμ. κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Η γεωμορφολογία του ενισχύει τη διαδικασία τήξης, η οποία μπορεί να είναι ανεξέλεγκτη και μη αναστρέψιμη μόλις το θερμό νερό εισχωρήσει.
Επιστημονικό «αστυνομικό δαιμόνιο»
Η ανάλυση των δεδομένων απαιτούσε μεγάλη εφευρετικότητα. Καθώς το ρομπότ δεν είχε σήμα GPS ενώ βρίσκονταν κάτω από τον πάγο, οι επιστήμονες δεν γνώριζαν πού έγιναν οι μετρήσεις. Κάθε φορά που το σκάφος ανυψωνόταν και χτυπούσε στο «ταβάνι» του πάγου, κατέγραφε το βάθος του. Συγκρίνοντας αυτές τις μετρήσεις με δορυφορικούς χάρτες του πάχους των πάγων, η ομάδα κατάφερε να ανασυνθέσει την ακριβή διαδρομή του ρομπότ, όπως συνέβαινε με ψίχουλα σε μια διαδρομή.
Γιατί τα νούμερα τρομάζουν
Η σημασία των ευρημάτων ξεπερνά τα όρια της επιστημονικής κοινότητας. Ο παγετώνας Denman από μόνος του περιέχει αρκετό πάγο για να προκαλέσει αύξηση της παγκόσμιας στάθμης της θάλασσας κατά 1,5 μέτρο. Μια τέτοια εξέλιξη θα διαχέει δραματικά τον παγκόσμιο χάρτη και θα απειλεί παράκτιες πόλεις και νησιωτικά κράτη.
Μέχρι σήμερα, τα μοντέλα προφορικής πρόβλεψης επικεντρώνονταν κυρίως στη Δυτική Ανταρκτική. Η επιβεβαίωση ότι και η Ανατολική πλευρά είναι ευάλωτη σε θερμά ωκεάνια ρεύματα προσθέτει νέα, επιβαρυντική μεταβλητή στην equation της κλιματικής κρίσης.
Το μέλλον της έρευνας
Παρά τον ανησυχητικό χαρακτήρα των δεδομένων, η αποστολή αυτή αποτελεί θρίαμβο της τεχνολογίας. Επικυρώνει την ικανότητα χαμηλού κόστους αυτόνομων ρομπότ να επιβιώνουν σε ακραίες συνθήκες και να προσφέρουν δεδομένα από τα πιο απομακρυσμένα σημεία του πλανήτη. Οι επιστήμονες σχεδιάζουν ήδη την ανάπτυξη περισσότερων τέτοιων συσκευών, ελπίζοντας ότι η καλύτερη κατανόηση αυτών των μηχανισμών θα μας δώσει τον αναγκαίο χρόνο να προετοιμαστούμε για τις επερχόμενες αλλαγές.
