Στη σκιά των πολιτικών υποσχέσεων και της αναγγελίας μίας «εθνικής στρατηγικής» για τη γεωργία, που υποστηρίζεται από τις ροές χρημάτων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), ο πρωτογενής τομέας της Ελλάδας εισέρχεται στο 2026 με μία βαρυσήμαντη κληρονομιά: χρόνιες και άλυτες προκλήσεις που απειλούν την επιβίωση των αγροτών, κτηνοτρόφων και μελισσοκόμων της χώρας.
Αναμφισβήτητη απόδειξη των επισημανούμενων προβλημάτων είναι οι εντυπωσιακές συλλογικές κινητοποιήσεις που έχουν εξελιχθεί τις τελευταίες εβδομάδες, αναδεικνύοντας το αδιέξοδο του αγροτικού τομέα.
Το σκάνδαλο που σχετίζεται με τον ΟΠΕΚΕΠΕ, τον Οργανισμό Πληρωμών αρμόδιο για τη διαχείριση κοινοτικών κονδυλίων ύψους 3 δισ. ευρώ, ορατό από το 2025, υπογραμμίζει τις παθογένειες του συστήματος.
Τα βασικά αιτήματα του αγροτικού κόσμου, όπως το αξιοπρεπές εισόδημα και η βιώσιμη παραγωγή, παραμένουν διαχρονικά κρίσιμα. Οι αγρότες αναζητούν συνθήκες που θα τους επιτρέψουν να παραμείνουν στα χωριά και τις εκμεταλλεύσεις τους.
Με την έναρξη του 2026, το ερώτημα που προκύπτει είναι αν θα ενταθούν οι κινητοποιήσεις και αν θα καταγραφούν συγκεκριμένα μέτρα που θα αναγνωρίσουν και θα αντιμετωπίσουν τα προβλήματα του πρωτογενούς τομέα, ή αν θα παραμείνει στο περιθώριο αναπτυξιακών στρατηγικών που όλοι επικαλούνται αλλά κανείς δεν εφαρμόζει.
Η Προκλητική Κατάσταση του ΟΠΕΚΕΠΕ
Η κατάσταση του ΟΠΕΚΕΠΕ, που διαχειρίζεται κοινοτικά κονδύλια ύψους 3 δισ. ευρώ και αφορούν πάνω από 620.000 αγρότες και κτηνοτρόφους, είναι ενδεικτική. Η επιδότηση αποτελεί για πολλούς ζωτικής σημασίας πηγή εισοδήματος.
Η διαπίστωση απάτης και κακοδιαχείρισης στα κοινοτικά κονδύλια έχει αναδείξει τη διαπλοκή και τη διαφθορά που διατρέχουν τις αγροτικές επιδοτήσεις, επιβαρύνοντας τους πραγματικούς παραγωγούς που εργάζονται σκληρά στα χωράφια τους.
Η μεταρρύθμιση που προβλέπει την ενσωμάτωση των αρμοδιοτήτων του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ στην Γενική Διεύθυνση Ελέγχων, Ενισχύσεων και Πληρωμών αποτελεί στοίχημα για την κυβέρνηση. Σημαντικές ανησυχίες εξέρχονται από τον αγροτικό κόσμο σχετικά με την αποτελεσματικότητα και την διαφάνεια αυτής της διαδικασίας.
Η μεταρρύθμιση, που τίθεται σε εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2026, επιδιώκει να αναβαθμίσει τη διαχείριση των κοινοτικών πόρων με στόχο τη διαφάνεια, την ταχύτητα και την ομοιομορφία στις διαδικασίες.
Η εκρηκτική αύξηση των τιμών στην ενέργεια, τα καύσιμα, τα λιπάσματα και τις ζωοτροφές, σε συνδυασμό με τις σταθερά χαμηλές τιμές πώλησης, δημιουργούν σοβαρά προβλήματα για τους αγρότες.
Η Νέα ΚΑΠ και η Συμφωνία Mercosur
Η ευρωπαϊκή σκηνή αναμένεται να κριθεί από τις διαπραγματεύσεις για τη νέα ΚΑΠ, οι οποίες θα αρχίσουν το 2026, όπως και οι διαπραγματεύσεις της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ – Mercosur.
Η προτεινόμενη μείωση των διαθέσιμων κονδυλίων κατά 87 δισ. ευρώ για την περίοδο 2028–2034 αναμένεται να φέρει ανατροπές στις ενισχύσεις του πρωτογενούς τομέα, ενισχύοντας τις ανησυχίες για αθέμιτο ανταγωνισμό από εισαγόμενα προϊόντα.
Κόστος Παραγωγής και Χαμηλές Τιμές
Διαχρονική πρόκληση για τους αγρότες παραμένει το υψηλό κόστος παραγωγής. Κινητήρες όπως η ενέργεια, τα καύσιμα και τα λιπάσματα, σε συνδυασμό με τις χαμηλότερες τιμές πώλησης προϊόντων, δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα.
Η αντίκτυπος του πολέμου στην Ουκρανία έχει επιδεινώσει την κατάσταση, καθώς οι διαταραχές στις αγορές πρώτων υλών επηρεάζουν άμεσα το κόστος καλλιέργειας.
Καθώς οι τιμές των αγροτικών προϊόντων στην Ελλάδα ανέρχονται σε χαμηλά επίπεδα, το μέσο αγροτικό εισόδημα είναι γύρω από 5.000 ευρώ, έναντι 28.800 ευρώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Κλιματική Κρίση ως Απειλή
Η κλιματική κρίση έχει σημάνει σκάφος για την αγροτική παραγωγή. Η ελληνική γεωργία πλήττεται από αυξανόμενες συχνότητες ακραίων καιρικών φαινομένων, κάτι που μπορεί να ανατρέψει την παραγωγικότητα.
Ο αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής είναι διαρκώς αυξανόμενος, με φαινόμενα όπως οι καύσωνες, η ξηρασία και οι πλημμύρες να εντείνονται. Η καταστροφή που έφερε ο κυκλώνας Daniel στη Θεσσαλία είναι ακόμα ορατή.
Τα επιβλαβή καιρικά φαινόμενα οδηγούν σε ζημιές στις καλλιέργειες και απώλεια εισοδημάτων. Αξιοσημείωτο είναι ότι ο ΕΛΓΑ συχνά δεν παρέχει τις αποζημιώσεις που απαιτούνται, προκαλώντας τη δυσφορία και την ανησυχία στον αγροτικό κόσμο.
Η κυβερνητική ανταπόκριση στη κλιματική αλλαγή εστιάζει σε «πράσινες» πολιτικές, ωστόσο η αποτελεσματικότητα και η εφαρμογή αυτών των μέτρων παραμένουν ζητούμενα.
