Ιστορικά ευρήματα αποκαλύπτουν κραυγαλέες ενδείξεις καινοτόμων πρακτικών από τους παλαιολιθικούς κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες της Νότιας Αφρικής. Σημαντικές ανακαλύψεις έδειξαν ότι αιχμές βελών ηλικίας 60.000 ετών ήταν δηλητηριασμένες, γεγονός που επιβεβαιώνει τη νοητική ικανότητα του Homo sapiens να κατανοεί και να αξιοποιεί τη φύση για τις κυνηγετικές του ανάγκες. Αυτή η εξέλιξη επιβεβαιώνει ότι οι άνθρωποι της εποχής εκείνης διέθεταν οργανωτική σκέψη και γνώσεις που πλησιάζουν τις σύγχρονες γνώσεις μας.
Σύμφωνα με τον καθηγητή Άντερες Χόεγκμπεργκ από το Πανεπιστήμιο «Λινναίος» στη Σουηδία, «Η χρήση δηλητηρίων στα βέλη απαιτεί σχεδιασμό, υπομονή, και μια κατανοητή σχέση αιτίου-αποτελέσματος. Αυτή είναι μια σαφής ένδειξη προηγμένης σκέψης». Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Science Advances, φωτίζει την απροσδόκητη και προηγμένη κατανόηση των φυσικών δηλητηρίων από τους προγόνους μας.
Οι δύο όψεις μιας από τις αιχμές που εξέτασαν οι ερευνητές. Στην αριστερή εικόνα διακρίνονται οργανικές αποθέσεις (Marlize Lombard/University of Johannesburg)
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι αιχμές αυτές είναι 35.000 χρόνια πιο παλιές από τις προηγούμενες γνωστές ενδείξεις σχετικά με την τοξική χρήση φυτών από τους κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες. Οι εξονυχιστικές μελέτες πραγματοποιήθηκαν σε 10 λίθινες αιχμές από χαλαζία, οι οποίες ανακαλύφθηκαν το 1985 στο σπήλαιο Ουμχλατουζάνα.
Το μέγεθος αυτών των αιχμών είχε προκαλέσει υποψίες στους επιστήμονες ότι η ύπαρξή τους υποδεικνύει τη χρήση δηλητηρίων και όχι απλής θανάτωσης ζώων. Ο λόγος; Η μορφολογία τους, που προοριζόταν προφανώς για την επικοινωνία δηλητηρίων αντί για άμεση βολή.
Το φυτό Boophone disticha χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα στα δηλητηριασμένα βέλη κυνηγών-τροφοσυλλεκτών στην Αφρική (Wikimedia Commons)
Αναλύσεις ελέγχου επιβεβαίωσαν τις υποψίες αυτές, αποκαλύπτοντας τα τοξικά στοιχεία, βουφανδρίνη και επιβουφανισίνη, που προήλθαν από το φυτό Boophone disticha. Αυτό το φυτό, γνωστό στους ντόπιους ως «δηλητηριώδες κρεμμύδι», χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα από φυλές όπως οι Σαν και οι Κόε για την κατασκευή δηλητηριασμένων βελών.
Η τοξικότητα του βολβού είναι εντυπωσιακή. Μια μικρή δόση του χυμού του μπορεί να σκοτώσει αρουραίους σε μόλις 30 λεπτά, ενώ στους ανθρώπους προκαλεί σοβαρές παρενέργειες όπως ναυτία, αναπνευστική παράλυση και κώμα. Οι σύγχρονες έρευνες υποδεικνύουν ότι τα δηλητηριασμένα βέλη επινοήθηκαν σχεδόν ταυτόχρονα με την εμφάνιση του τόξου, το οποίο υπολογίζεται ότι εμφανίστηκε στη Νότια Αφρική πριν από περίπου 70.000 χρόνια.
