Η ιστορία του πυρηνικού σταθμού του Chernobyl είναι επίκαιρη, καθώς η έκρηξη του αντιδραστήρα 4 το 1986 εξόργισε την ανθρωπότητα, φέρνοντας στην επιφάνεια τους κινδύνους της ραδιενέργειας. Ωστόσο, μέσα σε αυτό το θανάσιμο περιβάλλον αναπτύχθηκε ένας μύκητας που όχι μόνο επιβίωσε αλλά και άνθησε. Ένα μαύρο, γυαλιστερό στρώμα μύκητα άρχισε να καλύπτει τους μολυσμένους τοίχους και τα ερείπια, αναγκάζοντας την επιστημονική κοινότητα να εξετάσει αυτό το φαινόμενο. Ο μύκητας δεν επιβίωνε απλά· φαινόταν να αντλεί ενέργεια από το περιβάλλον που θεωρούνταν θανατηφόρο.
Η Ουκρανή μυκολόγος Nelli Zhdanova ήταν η πρώτη που κατέγραψε επίσημα το φαινόμενο το 1997. Παρατήρησε πως οι μύκητες επεκτείνονταν ταχύτατα σε τοίχους και οροφές με υψηλά επίπεδα ραδιενέργειας, υποδεικνύοντας ότι η αντίσταση τους δεν ήταν τυχαία, αλλά ότι προτιμούσαν τις περιοχές με μεγάλη ακτινοβολία. Ως αποτέλεσμα, οι μελέτες αποκάλυψαν τη σημασία του Cladosporium sphaerospermum, που επέδειξε μια εκπληκτική έλξη προς το ιονίζον περιβάλλον.
Το κλειδί γι’ αυτή την ασυνήθιστη συμπεριφορά είναι η μελανίνη, μια φυσική χρωστική που είναι κοινή σε πολλά ζωντανά οργανισμούς. Παρά τη θεωρία ότι η μελανίνη λειτουργεί ως προστατευτικό μέσο κατά της ακτινοβολίας, το 2007 ανατράπηκε αυτή η αίσθηση με πειράματα που έδειξαν πως οι καλλιέργειες του C. sphaerospermum αναπτύχθηκαν κατά 10% ταχύτερα όταν εκτέθηκαν σε ραδιοενεργό καίσιο από ότι σε ουδέτερο έδαφος. Αυτή η ανακάλυψη ενίσχυσε τη θεωρία της «ραδιοσύνθεσης», όπου η ακτινοβολία χρησιμοποιείται ως πηγή ενέργειας, όπως η φωτοσύνθεση στα φυτά.
Η Ekaterina Dadachova, αναγνωρισμένη ερευνήτρια στον τομέα της ακτινοβιολογίας, επισημαίνει ότι η ενέργεια της ιονίζουσας ακτινοβολίας είναι πολύ μεγαλύτερη από εκείνη του ορατού φωτός και η μελανίνη μπορεί να μετατρέπει αυτή την ενέργεια σε μεταβολικά αξιοποιήσιμη μορφή. Παράλληλα, όμως, πολλά μελανισμένα είδη δεν μοιράζονται αυτήν την ικανότητα, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα για την ακριβή λειτουργία αυτής της διαδικασίας.
Το ενδιαφέρον για τον μύκητα πέρασε και στο Διάστημα. Δείγματα στάλθηκαν στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, όπου υποβλήθηκαν σε δοκιμές για την αντίσταση σε συνθήκες υψηλής κοσμικής ακτινοβολίας. Εντυπωσιακά, οι καλλιέργειες όχι μόνο επιβίωσαν αλλά αναπτύχθηκαν ταχύτερα από τις γήινες. Ακόμη πιο εντυπωσιακό ήταν το γεγονός ότι τα επίπεδα ακτινοβολίας κάτω από ένα λεπτό στρώμα του μύκητα μειώθηκαν, ανοίγοντας τον δρόμο για πιθανούς βιολογικούς ασπίδες ακτινοβολίας.
Αυτό το ενδιαφέρον από την NASA και άλλους οργανισμούς ενισχύεται από το γεγονός ότι η κοσμική ακτινοβολία παραμένει μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τους αστροναύτες σε αποστολές εκτός της γήινης τροχιάς. Οι παραδοσιακές μέθοδοι προστασίας που βασίζονται σε βαριά μέταλλα είναι συχνά δαπανηρές. Η προοπτική ανάπτυξης «myco-architectural» δομών που θα καλλιεργούνται στο Διάστημα, προσφέρει μια εξελιγμένη, καινοτόμο λύση για την προστασία από την ακτινοβολία.
Φανταστείτε αυτό το σενάριο: ένας οργανισμός που ευδοκιμεί στα πιο ραδιενεργά εδάφη του κόσμου να καθοδηγήσει τη διαστημική μας εξερεύνηση. Στοιχεία μέχρι σήμερα δείχνουν πως το φαινόμενο όχι μόνο είναι πραγματικό αλλά και φαίνεται αξιοποιήσιμο για το μέλλον της ανθρωπότητας μακριά από τη Γη.
Από τις ερείπια του Chernobyl μέχρι τις αποστολές στη Σελήνη, οι πιθανότητες χρήσης αυτού του μύκητα κρύβουν τη δυνατότητα για μια νέα εποχή, όπου η βιολογία όχι μόνο επιβιώνει σε ακραίες συνθήκες αλλά και γίνεται σύμβουλος της τεχνολογίας σε μέχρι πρότινος ακατοίκητους κόσμους.
