Η πρόσβαση σε μια νέα αγορά σχεδόν 300 εκατομμυρίων καταναλωτών, πολλοί από τους οποίους ενδέχεται να έρθουν για πρώτη φορά σε επαφή με ποιοτικά ελληνικά αγροδιατροφικά προϊόντα, διαμορφώνεται από τη συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών της Mercosur.
«Στο σημερινό σύνθετο γεωπολιτικό και γεωοικονομικό περιβάλλον, η στρατηγική της χώρας μας είναι σαφής: η σύναψη ουσιαστικών εμπορικών συμφωνιών που παρέχουν απτά οφέλη για τους παραγωγούς και τις επιχειρήσεις, διασφαλίζοντας σταθερότητα και προβλεψιμότητα», επισήμανε ο γενικός γραμματέας Αγροτικής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Αντώνης Φιλιππής, στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων.
Η συμφωνία ολοκληρώνεται μετά από 20 χρόνια διαπραγματεύσεων.
Σημείωσε, ωστόσο, ότι «οι συμφωνίες αυτές επιβάλλεται να περιλαμβάνουν αποτελεσματικούς μηχανισμούς προστασίας και παρακολούθησης». Ειδικά για τη συμφωνία Mercosur, τόνισε ότι η ρήτρα διμερούς διασφάλισης «δεν υποκαθιστά τις ανησυχίες, αλλά λειτουργεί ως βασικό εργαλείο για την ενίσχυση δίκαιων συνθηκών ανταγωνισμού στον αγροδιατροφικό τομέα».
Η συμφωνία αυτή είναι το αποτέλεσμα 20 χρόνων διαπραγματεύσεων και ορισμένα πολιτικά κείμενα διαμορφώθηκαν τον Ιούνιο του 2019, με τα τελικά κείμενα να εγκρίνονται από το Κολέγιο των Επιτρόπων τον προηγούμενο Σεπτέμβριο.
Η διαδικασία εφαρμογής της συμφωνίας με Mercosur
Η εφαρμογή της προγραμματίζεται σε δύο στάδια: αρχικά με προσωρινή εφαρμογή του εμπορικού σκέλους της συμφωνίας, αμέσως μετά την υπογραφή της, κατόπιν έγκρισης από το Συμβούλιο της Ε.Ε. με ειδική πλειοψηφία και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Στη συνέχεια, θα ακολουθήσει η οριστική κύρωση από τα εθνικά κοινοβούλια των κρατών-μελών.
Η συμφωνία περιλαμβάνει τη σταδιακή κατάργηση εισαγωγικών δασμών, με δυνητικά οφέλη για ελληνικά προϊόντα όπως το ελαιόλαδο, τα τυριά, τα ακτινίδια και τα ροδάκια. Επίσης, διασφαλίζει την προστασία για 20 ελληνικές γεωγραφικές ενδείξεις, εισάγοντας ειδικές μεταβατικές ρυθμίσεις. Για τη φέτα, προβλέπεται μεταβατική περίοδος επτά ετών για τους τρέχοντες χρήστες βάσει της ρήτρας «grandfathering».
Άλλες προστατευόμενες ονομασίες περιλαμβάνουν το Ούζο, το Τσίπουρο και τους οίνοι Ρετσίνα, Νέμεα και Σάμο, καθώς και ελαιόλαδα όπως το Καλαμάτας και το Σητείας.
Σήμερα, οι ελληνικές εξαγωγές προς τις χώρες της Mercosur ανέρχονται σε περίπου 34 εκατ. ευρώ. Η μείωση των δασμών μπορεί να διευρύνει τις ευκαιρίες των ελληνικών επιχειρήσεων και να ενισχύσει το μερίδιό τους σε αυτές τις αγορές.
Σημαντικό παράδειγμα αποτελεί το ελαιόλαδο, που αναμένεται να ωφεληθεί άμεσα από τη συμφωνία, δεδομένου ότι οι χώρες της Mercosur – Βραζιλία, Αργεντινή, Παραγουάη και Ουρουγουάη – δεν διαθέτουν μεγάλη εγχώρια παραγωγή και μάλιστα επιβάλλουν δασμούς στο προϊόν. Η κατάργηση αυτών των δασμών αναμένεται να αυξήσει τη ζήτηση για ελληνικό ελαιόλαδο.
Αντιδράσεις και μέτρα διασφάλισης
Παρ’ όλα αυτά, ευρωπαϊκές αγροτικές οργανώσεις έχουν εκφράσει έντονες ανησυχίες, υποστηρίζοντας ότι οι φθηνότερες εισαγωγές από χώρες της Mercosur, οι οποίες συχνά παράγονται με λιγότερες περιβαλλοντικές και εργασιακές προδιαγραφές, ενδέχεται να προκαλέσουν αθέμιτο ανταγωνισμό στην ενιαία αγορά.
Ανταποκρινόμενη σε αυτές τις ανησυχίες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σχέδιο κανονισμού για την αναβάθμιση των μηχανισμών διασφάλισης.
Στο πλαίσιο του σχεδίου, προβλέπεται παρέμβαση εντός 21 ημερών από τη διαπίστωση διαταραχών, ενώ θα γίνονται έρευνες σε περιπτώσεις αύξησης εισαγωγών άνω του 8% ή εάν οι εισαγωγές είναι 10% χαμηλότερες από την εγχώρια παραγωγή. Θα ισχύσει αυστηρότερη παρακολούθηση ανά κράτος-μέλος, ενίσχυση φυτοϋγειονομικών και υγειονομικών ελέγχων, καθώς και ενεργοποίηση του μηχανισμού «Unity Safety Net» ύψους 6,3 δισ. ευρώ με αύξηση του Γεωργικού Αποθεματικού. Αυτό αποτελεί σταθερή διεκδίκηση της ελληνικής πολιτείας.
Στα πρόσφατα ψηφισθέντα μέτρα περιλαμβάνεται και η ενίσχυση της προστασίας των προϊόντων ονομασίας προέλευσης, καθώς και ρήτρα αμοιβαιότητας, απαιτώντας από τις εισαγωγές να πληρούν τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές.
Επιπλέον, έχει διαμορφωθεί κατάλογος 13 ευαίσθητων προϊόντων – όπως λεμόνια και πορτοκάλια – για τα οποία μπορεί να ενεργοποιηθούν δασμοί ή να ανασταλεί η εφαρμογή της συμφωνίας σε περίπτωση σημαντικής αύξησης εισαγωγών.
Ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κώστας Τσιάρας, κατά την εξειδίκευση των μέτρων, τόνισε ότι «τις ρήτρες διασφάλισης υιοθέτησαν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μόνο οι ευρωβουλευτές της Νέας Δημοκρατίας».
Πρόσθετη χρηματοδοτική στήριξη
Σχετικά με τα παραπάνω, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει προωθήσει πρωτοβουλία για την κινητοποίηση πρόσθετων πόρων για τον αγροτικό τομέα.
Σε επιστολή της προς την κυπριακή προεδρία και την πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μετσόλα, προτείνει να διατεθούν περίπου 45 δισ. ευρώ – δύο τρίτα των διαθέσιμων πόρων από την ενδιάμεση αναθεώρηση του επταετούς προϋπολογισμού – για τη στήριξη των αγροτών. Τα κράτη-μέλη μπορούν να αιτηθούν αξιοποίησής τους μέσω των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων εταιρικής σχέσης.
Παράλληλα, επαναλαμβάνονται προτάσεις που περιλαμβάνουν αποθεματικό 6,3 δισ. ευρώ για την αντιμετώπιση διαταραχών της αγοράς και αυξημένη οικονομική στήριξη για τις αγροτικές περιοχές, με τουλάχιστον το 10% των πόρων κάθε σχεδίου.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης χαιρέτισε αυτή την πρωτοβουλία, δηλώνοντας ότι «η άμεση κινητοποίηση σημαντικών πόρων μας προς τον αγροτικό τομέα είναι κρίσιμη για την υποστήριξη Ελλήνων και Ευρωπαίων αγροτών» και ότι «η Ελλάδα παραμένει προσηλωμένη σε μια ισχυρή Κοινή Αγροτική Πολιτική και για τη διάρκεια 2028-2034, καθώς ο πρωτογενής τομέας είναι εθνική προτεραιότητα».
