Η καθημερινότητα πολλών γονιών έχει μετατραπεί σε έναν ατελείωτο αγώνα ελέγχου οθονών, ειδοποιήσεων και εφαρμογών που εξελίσσονται με ταχύτητα πιο γρήγορη απ’ όσο μπορούν να προλάβουν. Στον κόσμο που μεγάλωσαν, το “πήγαινε να παίξεις έξω” ήταν δεδομένο, ενώ σήμερα οι γονείς αναγκάζονται να στραφούν σε ειδικούς προκειμένου να εκπληρώσουν αυτό που άλλοτε θεωρούσαν αυτονόητο: να αποσυνδέσουν το παιδί τους από το tablet. Αυτή η πίεση έχει δημιουργήσει μια νέα, ταχύτατα αναπτυσσόμενη αγορά — τη βιομηχανία του παιδικού digital detox.
Σύμφωνα με στοιχεία του Washington Post, όλο και περισσότερες οικογένειες πληρώνουν μεγάλα ποσά για να αποσυνδέσουν τα παιδιά τους από τις οθόνες. Τα digital detox camps έχουν γίνει πανευρωπαϊκή μόδα, με ορισμένα να κοστολογούνται έως και 8.000 δολάρια για ένα πρόγραμμα τεσσάρων εβδομάδων πλήρους αποχής από τηλεφωνικές επικοινωνίες και ηλεκτρονικές συσκευές. Αυτές οι κατασκηνώσεις προσφέρουν στα παιδιά την ευκαιρία να ζήσουν για έναν μήνα όπως το 1995, χωρίς Wi-Fi, χωρίς εφαρμογές κοινωνικών δικτύων και χωρίς την παραμικρή ειδοποίηση.
Αυτή η αγορά δεν περιορίζεται μόνο στα camps. Έχει αναπτυχθεί μια ολόκληρη σειρά υπηρεσιών γύρω από το ζήτημα: προπονητές screen-time που λειτουργούν ως προσωπικοί εκπαιδευτές ψηφιακής συμπεριφοράς, εφαρμογές γονικού ελέγχου με υψηλές συνδρομές, ομάδες υποστήριξης και φυσικά τα πολυτελή detox camps. Τα ποσοστά αναφέρουν ότι το 73% των γονιών πιστεύουν πως τα παιδιά τους χρειάζονται άμεσα τεχνολογική αποτοξίνωση, με το 68% των γονιών παιδιών κάτω των έξι ετών να συμφωνούν με αυτή τη δήλωση.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική αν εξετάσει κανείς την ταχύτητα υιοθέτησης νέων τεχνολογιών από τα παιδιά. Περίπου ένα στα τέσσερα παιδιά κάτω των 12 ετών έχει ήδη δικό του smartphone. Οι περισσότεροι έχουν πρόσβαση τουλάχιστον σε ένα tablet ή σε δανεική συσκευή. Παρόλο που το 86% των γονιών θέτει κανόνες για τον χρόνο οθόνης, οι περισσότεροι παραδέχονται ότι στην πράξη μπορούν να τους επιβάλουν μόνο “μερικές φορές”, καθώς τα παιδιά βρίσκουν συνεχώς τρόπους να παρακάμπτουν τους περιορισμούς.
Σε αυτό το περιβάλλον, πολλοί γονείς νιώθουν ότι οι ρόλοι τους έχουν πολλαπλασιαστεί. Πρέπει να λειτουργούν ως IT support για κάθε νέο gadget, ως φίλτρο περιεχομένου απέναντι σε streams και αλγοριθμικά feeds, ως εκπαιδευτές κατά των διαδικτυακών απατών, αλλά και ως ψυχολόγοι για να διαχειρίζονται την απογοήτευση ενός παιδιού που δυσκολεύεται να αποσυνδεθεί.
Μάλιστα, η ταχεία εξάπλωση AI chatbots και AI παιχνιδιών φέρνει ακόμη περισσότερες ανησυχίες. Έρευνες δείχνουν ότι ένας ανησυχητικός αριθμός παιδιών χρησιμοποιεί ήδη εργαλεία AI χωρίς οι γονείς να κατανοούν πόσο επικίνδυνα μπορεί να είναι αυτά τα εργαλεία, καθώς μπορούν να γίνουν πηγές παραπληροφόρησης ή ακατάλληλων συμβουλών.
Τα παιδιά επίσης χρησιμοποιούν τεχνάσματα για να παρακάμψουν τους περιορισμούς. Ορισμένα ανακαλύπτουν εφαρμογές-βιτρίνες — όπως υποτιθέμενες “Bible apps” — οι οποίες παρέχουν πρόσβαση σε κρυφές συνομιλίες ή βιντεοπαρακολούθηση. Οι ειδικοί δηλώνουν πως το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι τα παιδιά, αλλά ο σχεδιασμός της τεχνολογίας: οι συσκευές και οι εφαρμογές δεν έχουν σχεδιαστεί για να προστατεύουν τους μικρούς χρήστες. Τα παιδικά modes και οι γονικοί έλεγχοι συχνά αντιμετωπίζονται ως «πρόχειρα προσθετικά» αντί να είναι κομμάτι της βασικής τους δομής.
Ωστόσο, παρά τα χιλιάδες δολάρια που επενδύουν οι γονείς σε detox προγράμματα και συμβουλευτικές υπηρεσίες, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα χρήματα από μόνα τους δεν είναι η λύση. Οι κατασκηνώσεις μπορεί να προσφέρουν βραχυπρόθεσμες λύσεις, αλλά η αλλαγή είναι δύσκολο να διατηρηθεί χωρίς σταθερή καθοδήγηση μετά την επιστροφή στο σπίτι. Οι coaches προειδοποιούν ότι η τεχνολογική χρήση πρέπει να συνοδεύεται από καθημερινές συζητήσεις για όρια, αυτοέλεγχο και επιλογή περιεχομένου. Η ψυχολόγοι προτείνουν ότι η απαγόρευση δεν είναι λύση. Αντιθέτως, το ζητούμενο είναι τα παιδιά να μάθουν να χρησιμοποιούν την τεχνολογία ως εργαλείο δημιουργίας και μάθησης, όχι σαν ατελείωτη κατανάλωση περιεχομένου.
Ορισμένοι ειδικοί προτείνουν να καθυστερήσουν οι γονείς την αγορά της πρώτης συσκευής όσο περισσότερο γίνεται, υποστηρίζοντας ότι η “αποσύνδεση” αργότερα είναι πολύ πιο δύσκολη. Άλλοι τονίζουν ότι οι γονείς πρέπει να αποτελούν πρότυπα, δείχνοντας ότι η συσκευή δεν είναι ο μόνιμος σύντροφός τους. Και οι περισσότεροι συμφωνούν ότι το πρόβλημα δεν είναι ότι τα παιδιά επιθυμούν οθόνες, αλλά ότι οι οθόνες έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να μην θέλεις να τις αφήσεις.
Σε μια εποχή όπου οι οθόνες έχουν γίνει babysitter, δάσκαλοι, παρέα και παιχνίδι, ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι να κρατήσεις τα παιδιά μακριά από την τεχνολογία, αλλά να τα βελτιώσεις ώστε να την αντιμετωπίζουν με συνείδηση.
