Το έτος 2025 σηματοδότησε μια κρίσιμη καμπή για τον κόσμο, καταγράφοντας ρεκόρ σε γεωπολιτική αστάθεια, κλιματική επιβάρυνση και οικονομική ανισότητα. Τα γεγονότα του περασμένου έτους ξεπέρασαν τις απαισιόδοξες προγνώσεις για σταθεροποίηση και προέκυψαν από την πραγματικότητα μιας «πολυκρίσης», κατά την οποία διάφορα συστήματα όπως η ενέργεια, το εμπόριο και η ασφάλεια αλληλοεπηρεάστηκαν με αρνητικό τρόπο.
Το 2025 κόστισε στον κόσμο μια πιο κατακερματισμένη, θερμότερη και στρατιωτικοποιημένη κατάσταση.
Ακολουθούν οι πέντε κύριοι άξονες που διαμορφώνουν την εικόνα του διεθνούς συστήματος.
1. Γεωπολιτική: Η επίμονη σύγκρουση και ο στρατιωτικός ανταγωνισμός
Το 2025 δεν προσέφερε ειρήνη στις κύριες περιοχές σύγκρουσης. Αντίθετα, παρατηρήθηκε ότι οι συγκρούσεις έγιναν δομικό στοιχείο στη διεθνή σκηνή.
Ουκρανικό μέτωπο: Ο πόλεμος εισέρχεται το 2026 στο 4ο έτος του χωρίς προοπτική εκεχειρίας. Οι στρατιωτικές δαπάνες της Ρωσίας άγγιξαν το 6% του ΑΕΠ της, ενώ η Ε.Ε. αναγκάστηκε να αυξήσει τις αμυντικές της δαπάνες στο 2,3% του ΑΕΠ, ξεπερνώντας τον στόχο του ΝΑΤΟ. Η ανθρωπιστική κατάσταση στην Ουκρανία, με πάνω από 50% των υποδομών ενέργειας εκτός λειτουργίας, δείχνει ότι η ανοικοδόμηση είναι ένα έργο που μπορεί να διαρκέσει δεκαετίες.
Μέση Ανατολή: Η ανθρωπιστική τραγωδία στη Γάζα εξακολουθεί να επιδεινώνεται, με πάνω από 80% των υποδομών της Λωρίδας της Γάζας κατεστραμμένες. Το κόστος ανοικοδόμησης υπολογίζεται πλέον σε άνω των 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η εμπλοκή μη κρατικών παραγόντων, όπως οι Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα, έχει οδηγήσει σε μείωση της ροής εμπορευματοκιβωτίων από τη Διώρυγα του Σουέζ κατά 35%, αυξάνοντας τα ναυτιλιακά ασφάλιστρα.
Παγκόσμιες αμυντικές δαπάνες: Σύμφωνα με το SIPRI, οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες αναμένονται να σπάσουν κάθε προηγούμενο ρεκόρ, ξεπερνώντας τα 2,5 τρισεκατομμύρια δολάρια, αποσπώντας πόρους από την ανάπτυξη και την κοινωνική πρόνοια.
2. Κλιματική κρίση: Η υπέρβαση του 1,5°C και οι οικονομικές συνέπειες
Τα δεδομένα του 2025 αποδεικνύουν ότι η Συμφωνία του Παρισιού έχει τελικά παραβιαστεί.
Θερμοκρασιακά ρεκόρ: Σύμφωνα με την υπηρεσία Copernicus, το 2025 ήταν το θερμότερο έτος στην ιστορία με τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία να υπερβαίνει για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά τον 1,5°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα.
Οικονομικό κόστος: Ασφαλιστικές εταιρείες όπως η Swiss Re και η Munich Re αναφέρουν ότι οι ζημιές από φυσικές καταστροφές έχουν ξεπεράσει τα 350 δισεκατομμύρια δολάρια, με το 60% αυτών των ζημιών να παραμένει ανασφάλιστο.
Κλιματική μετανάστευση: Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης (IOM), η κλιματική μετανάστευση αυξήθηκε κατά 20%, ειδικά στην Υποσαχάρια Αφρική και τη Νοτιοανατολική Ασία.
3. Παγκόσμια οικονομία: Κατάρρευση και κρίση χρέους
Το 2025 σημαδεύτηκε από γεωοικονομικό κατακερματισμό. Το παγκόσμιο εμπόριο πλέον λειτουργεί με όρους εθνικής ασφάλειας παρά απόδοσης.
Εμπορικοί πόλεμοι: Δασμοί μεταξύ των ΗΠΑ, Ε.Ε. και Κίνας, κυρίως στους τομείς των ηλεκτρικών οχημάτων και των ημιαγωγών, οδήγησαν σε 1,5% μείωση του παγκόσμιου εμπορίου (βάσει στοιχείων ΠΟΕ).
Κρίση χρέους: Σύμφωνα με το ΔΝΤ, πάνω από το 60% των χωρών με χαμηλό εισόδημα βρίσκονται σε κατάσταση πιστωτικής ασφυξίας, καθώς τα αυξανόμενα επιτόκια καθιστούν την εξυπηρέτηση του χρέους δυσβάσταχτη.
Αγορά εργασίας & AI: Ρεπορτάζ δείχνουν ότι η εμφάνιση της Γενετικής Τεχνητής Νοημοσύνης (GenAI) οδήγησε σε μείωση προσλήψεων έως 15% σε τομείς υπηρεσιών, όπως IT και εξυπηρέτηση πελατών.
4. Κοινωνική συνοχή και δημοκρατία
Οι δείκτες δημοκρατίας και ελευθερίας του Τύπου συνέχισαν να παρακμάζουν το 2025.
Εκλογικές διαδικασίες: Σε πάνω από 50 χώρες όπου διεξήχθησαν εκλογές παρατηρήθηκε ενίσχυση κομμάτων με λαϊκιστικές ατζέντες. Το Freedom House προβλέπει τη 19η συνεχόμενη χρονιά πτώσης της παγκόσμιας ελευθερίας.
Παραπληροφόρηση: Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ κατέγραψε την παραπληροφόρηση ως τον μεγαλύτερο κίνδυνο, συμπεριλαμβανομένων περιστατικών deepfake σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που προκάλεσαν δαπάνες δισεκατομμυρίων.
5. Ανθρωπιστική κρίση και μετανάστευση
Ο αριθμός των βίαια εκτοπισμένων ατόμων παγκοσμίως ξεπέρασε τα 130 εκατομμύρια, σύμφωνα με στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR).
Χρηματοδότηση ανθρωπιστικής βοήθειας: Το χάσμα χρηματοδότησης για ανθρωπιστική βοήθεια έφτασε σε κρίσιμο σημείο, με τον ΟΗΕ να λαμβάνει λιγότερο από το 35% των απαιτούμενων κονδυλίων για την αντιμετώπιση λιμών σε Σουδάν, Υεμένη και Αφγανιστάν.
Δείκτες 2025:
Το 2025 άφησε πίσω του έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από αυξανόμενη κατακερματισμένη και στρατιωτικοποιημένη κατάσταση. Η αποτυχία των διεθνών οργανισμών, όπως το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, να επιβάλει λύσεις οδήγησε σε μία de facto απορρύθμιση του διεθνούς συστήματος, όπου η ισχύς υπερισχύει του δικαίου.
Πηγή: In.gr
