Εδώ και πολλές δεκαετίες, η ιατρική κοινότητα, και ιδιαίτερα οι νευρολόγοι, ακολουθούσαν ένα στέρεο δόγμα: η απώλεια νευρώνων είναι μη αναστρέψιμη και οδηγεί αναπόφευκτα σε μόνιμες βλάβες. Αυτή η αντίληψη έχει σφραγίσει την κλινική μας πρακτική σχετικά με τις εγκεφαλικές κακώσεις, συχνά πυροδοτώντας απαισιοδοξία για την ανάκτηση των ασθενών. Ωστόσο, πρόσφατη έρευνα ανατρέπει αυτή τη θεωρία, αποκαλύπτοντας έναν εντυπωσιακό μηχανισμό μέσω του οποίου το οπτικό σύστημα επανακαθορίζει τη λειτουργία του μετά από τραυματικές καταστάσεις.
Μια καινοτόμος μελέτη που διεξήχθη από τον ερευνητή Αθανάσιο Αλεξανδρή του Πανεπιστημίου Johns Hopkins, αποκαλύπτει νέα δεδομένα για την ικανότητα των νευρώνων να ανακτούν τη λειτουργικότητά τους. Η ομάδα αυτή μελέτησε ποντίκια, αναζητώντας την εκ νέου αποκατάσταση του οπτικού συστήματος μετά από τραυματική εγκεφαλικήβλάβη.
Το οπτικό σύστημα εξαρτάται από τα κύτταρα που βρίσκονται στον αμφιβληστροειδή, τα οποία στέλνουν πληροφορίες στον εγκέφαλο και επιτρέπουν την όραση. Όταν αυτό το δίκτυο διαταράσσεται λόγω τραυματισμού, η απώλεια όρασης είναι συνηθισμένη. Ωστόσο, οι ερευνητές παρατήρησαν κάτι αναπάντεχο: αντί να απαντήσουν με τη γέννηση νέων κυττάρων, όπως πίστευαν, οι επιζώντες νευρώνες προσαρμόστηκαν μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται «παράπλευρη εκβλάστηση».
Συγκεκριμένα, τα επιζώντα κύτταρα άρχισαν να αναπτύσσουν νέα κλαδιά, επιτρέποντας τους να συνδεθούν με περισσότερους νευρώνες στον εγκέφαλο και να «γεφυρώσουν» το κενό που άφησαν οι νεκροί νευρώνες. Με την πάροδο του χρόνου, οι συνδέσεις μεταξύ ματιού και εγκεφάλου επανήλθαν σε επίπεδα συγκρίσιμα με αυτά πριν από τον τραυματισμό.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της έρευνας είναι ότι αυτές οι νέες συνδέσεις δεν είναι απλώς δομικές, αλλά πλήρως λειτουργικές. Οι μετρήσεις της εγκεφαλικής δραστηριότητας αποκάλυψαν ότι τα νέα μονοπάτια είναι ικανά να μεταδίδουν σήματα, επιτρέποντας στο οπτικό σύστημα να αποκαταστήσει τη λειτουργία του, παρά τη ζημιά που υπήρξε.
Η Σημαντική Διαφορά Μεταξύ Φύλων
Παρά αυτά τα θετικά αποτελέσματα, η μελέτη έφερε στο προσκήνιο μια κρίσιμη λεπτομέρεια: η διαδικασία ανάρρωσης διαφέρει δραστικά ανάλογα με το φύλο. Ενώ τα αρσενικά ποντίκια παρουσίασαν ισχυρή ανάκαμψη, τα θηλυκά παρουσίασαν πιο αργή ή και ατελή αποκατάσταση. Σε πολλές περιπτώσεις, οι συνδέσεις μεταξύ ματιού και εγκεφάλου δεν επανήλθαν στα αρχικά τους επίπεδα.
Όπως επισημαίνει ο Αθανάσιος Αλεξανδρής, τα ευρήματα αυτά εξηγούν πολλές από τις παρατηρήσεις στην κλινική πρακτική. Είναι γνωστό ότι οι γυναίκες τείνουν να εμφανίζουν πιο παρατεταμένα συμπτώματα μετά από διάσειση ή εγκεφαλική βλάβη σε σύγκριση με τους άνδρες. Η κατανόηση των μηχανισμών που επηρεάζουν την εκβλάστηση των νευρώνων στα θηλυκά μπορεί να ανοίξει νέους ορίζοντες στην ανάπτυξη στοχευμένων θεραπειών βασισμένων στο βιολογικό φύλο του ασθενούς.
Η σημασία αυτής της ανακάλυψης είναι πολλαπλή. Από τη μια, αμφισβητεί την αντίληψη ότι ο εγκέφαλος είναι ανήμπορος να αντιδράσει στην απώλεια νευρώνων, και αποκαλύπτει τις «εφεδρείες» ανακαλωδίωσης που διαθέτει. Από την άλλη, τονίζει την ανάγκη για εξατομικευμένες ιατρικές προσεγγίσεις στην αποκατάσταση.
Η ερευνητική ομάδα του Johns Hopkins προγραμματίζει να εμβαθύνει στους βιολογικούς παράγοντες που επηρεάζουν αυτή τη διαδικασία. Σκοπός τους είναι να βρουν νέες μεθόδους για την ενίσχυση της ανάρρωσης μετά από εγκεφαλικές κακώσεις, προσφέροντας ελπίδα σε εκατομμύρια ανθρώπους που ζουν με τις συνέπειες τέτοιων τραυμάτων.
