Μέχρι σήμερα, η διεθνής επιστημονική κοινότητα αναφορικά με τη νόσο Αλτσχάιμερ έμοιαζε να δίνει έναν άνισο αγώνα στον τομέα της έρευνας και της ιατρικής. Οι διαθέσιμες θεραπείες, όσο και αυτές που βρίσκονται σε διαδικασία ανάπτυξης, εστίαζαν κυρίως στην υπεράσπιση. Σκοπός ήταν η καθυστέρηση της αναπόφευκτης φθοράς ή η πρόληψη των βλαβών προτού γίνουν μη αναστρέψιμες. Η έννοια της «ίασης» ωστόσο ήταν ανύπαρκτη στο λεξιλόγιο των νευρολόγων, επειδή οι περισσότεροι πίστευαν ότι οι εγκεφαλικές βλάβες είναι οριστικές και αμετάκλητες.
Παρ’ όλα αυτά, μια πρόσφατη έρευνα φέρνει στο προσκήνιο μια νέα προοπτική. Δεν προσφέρει απλώς ελπίδα, αλλά και χειροπιαστά αποτελέσματα αναστροφής της νόσου. Ερευνητές κατάφεραν, μέσω μίας καινοτόμου φαρμακευτικής προσέγγισης, να «καθαρίσουν» τον εγκέφαλο πειραματόζωων από τα παθολογικά στοιχεία της νόσου Αλτσχάιμερ, επαναφέροντας μάλιστα χαμένες λειτουργίες της μνήμης.
Η ανατροπή της εστίασης: Από την πλάκα στον μεταβολισμό
Η καινοτομία αυτής της μελέτης έγκειται στην αλλαγή του ερευνητικού προσανατολισμού. Επί πολλές δεκαετίες, η επιστημονική έρευνα στρέφονταν στο β-αμυλοειδές, τις πρωτεΐνες που «πνίγουν» τους νευρώνες. Αντί αυτού, οι επιστήμονες επικεντρώθηκαν στην κυτταρική ενέργεια.
Συγκεκριμένα, αναδείχθηκε η κρίσιμη σημασία ενός μορίου που ονομάζεται NAD+. Το μόριο αυτό είναι καίριο για την κυτταρική επιβίωση, καθώς λειτουργεί ως «καύσιμο» που παρέχει ενέργεια στα κύτταρα, επιτρέποντας τους να επισκευάζουν τις βλάβες τους. Στους εγκεφάλους που πλήττονται από το Αλτσχάιμερ, τα επίπεδα του NAD+ υποχωρούν σημαντικά, αφήνοντας τους νευρώνες αβοήθητους και με έλλειψη ενέργειας, ανίκανους να εκτελέσουν βασικές λειτουργίες τους.
Από την θεωρία στην πράξη: Επαναφορά στην υγεία
Η χορήγηση του νέου φαρμάκου στα πειραματόζωα δεν περιορίστηκε απλά σε ρόλο προστασίας. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά και, όπως αναγνωρίστηκε από πολλούς, απροσδόκητα. Το φάρμακο επανέφερε τα επίπεδα του NAD+, ουσιαστικά επανεκκινώντας τον μεταβολισμό των εγκεφαλικών κυττάρων.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη δραστική μείωση της φλεγμονής και των βλαβών στους νευρώνες. Το πιο συγκλονιστικό εύρημα, ωστόσο, ήταν η αλλαγή στη συμπεριφορά. Τα ποντίκια που προηγουμένως παρουσίαζαν σοβαρά ελλείμματα στη μνήμη και τον προσανατολισμό άρχισαν να ανακτούν τις ικανότητές τους. Όχι μόνο θυμήθηκαν παλιές διαδρομές αλλά ανέκτησαν και την ικανότητα να μαθαίνουν καινούργια πράγματα, μία από τις πρώτες λειτουργίες που χάνονται κατά τη διάρκεια της νόσου.
Στην ουσία, η θεραπεία δεν απλώς πάτησε την «παύση» στην ασθένεια, αλλά επιχείρησε έναν «rewind», εξαλείφοντας τα συμπτώματα και φέρνοντας τον εγκέφαλο σε λειτουργική κατάσταση.
Γιατί αυτή τη φορά ίσως όλα να είναι διαφορετικά;
Ο σκεπτικισμός είναι φυσικό και απαραίτητο στοιχείο στην επιστήμη. Έχουμε δει πολλές φορές «θαυματουργά» πειράματα σε ποντίκια να αποτυγχάνουν παταγωδώς όταν δοκιμάζονται σε ανθρώπους.
Ωστόσο, υπάρχουν συγκεκριμένοι λόγοι που κάνουν την επιστημονική κοινότητα να αξιολογεί τη συγκεκριμένη ανακάλυψη με περισσότερη προσοχή:
- Οικουμενικός Μηχανισμός: Σε αντίθεση με άλλες θεραπείες που επικεντρώνονται σε εξαιρετικά ειδικές πρωτεΐνες, ο μηχανισμός του NAD+ και της μιτοχονδριακής ενέργειας είναι θεμελιώδης και κοινός για όλα τα θηλαστικά, περιλαμβανομένου του ανθρώπου. Η μεταβολική κατάρρευση των νευρώνων είναι κοινό φαινόμενο στο Αλτσχάιμερ, άρα η στόχευση της «ρίζας» του ενεργειακού προβλήματος ενισχύει τις πιθανότητες επιτυχίας.
- Αντιστρεψιμότητα: Η μελέτη διαψεύδει την ιδέα του «μονόδρομου». Δείχνει ότι ο εγκέφαλος διαθέτει πλαστικότητα και δυνατότητες αυτοΐασης, αρκεί να του παρέχουμε τα κατάλληλα μεταβολικά εργαλεία. Αυτή η παραδοχή ανατρέπει τη φιλοσοφία της θεραπείας, μετατρέποντάς την από παρηγορητική σε πραγματική θεραπευτική παρέμβαση.
Το δίλημμα της αυριανής ημέρας
Παρά τον ενθουσιασμό για τα νέα δεδομένα, οι ερευνητές παραμένουν ρεαλιστές. Ο δρόμος από το εργαστήριο μέχρι τη φαρμακευτική αγορά είναι γεμάτος προκλήσεις και παγίδες στην ανάπτυξη φαρμάκων.
Το επόμενο βήμα είναι να εξεταστεί αν ο ανθρώπινος εγκέφαλος, με τη σπουδαία του πολυπλοκότητα, θα αντιδράσει με παρόμοιο τρόπο στην επιστροφή των επιπέδων NAD+. Επιπλέον, πρέπει να διασφαλιστεί ότι η τεχνητή ενίσχυση του κυτταρικού μεταβολισμού δεν θα προκαλέσει ανεπιθύμητες παρενέργειες σε άλλα όργανα.
Ακόμη κι έτσι, βρισκόμαστε μπροστά σε μια ενδεχόμενη αλλαγή παραδείγματος. Για πρώτη φορά, η συζήτηση μετατοπίζεται από το πώς θα ζήσουμε με το Αλτσχάιμερ, στο πώς θα το κάνουμε παρελθόν. Εάν η μεταβολική προσέγγιση επιβεβαιωθεί στις κλινικές δοκιμές, είναι πιθανό στο μέλλον να μιλάμε για μια ασθένεια που θεραπεύεται και όχι για μια καταδίκη.
