Ανακαλύπτοντας την Ελλάδα: Πώς ωριμάζουν τα ανοικτά δεδομένα στην Ευρώπη!

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Πύλη Δεδομένων παρουσίασαν την ετήσια έκθεση σχετικά με την ωριμότητα των ανοικτών δεδομένων (Open Data Maturity – ODM) για το 2025. Σύμφωνα με στοιχεία που αντλήθηκαν από 36 ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένων των κρατών-μελών της ΕΕ, των χωρών της EFTA καθώς και υποψήφιων χωρών, παρατηρείται μια θετική ανοδική τάση. Ο μέσος όρος βαθμολογίας για όλες τις συμμετέχουσες χώρες αυξήθηκε κατά μια ποσοστιαία μονάδα, φτάνοντας στο 81% το 2025. Ειδικότερα, ο μέσος όρος για τα κράτη μέλη της ΕΕ αυξήθηκε κατά τρεις ποσοστιαίες μονάδες, φθάνοντας το 86%.

Στις κορυφαίες θέσεις της κατάταξης για το 2025 βρίσκονται χώρες που έχουν επενδύσει τακτικά στις υποδομές και τις πολιτικές τους. Η Γαλλία κατέχει την απόλυτη βαθμολογία, ενώ ακολουθούν η Λιθουανία και η Πολωνία με ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά. Αξιοσημείωτη είναι η επίδοση της Ουκρανίας, η οποία κατατάσσεται στην τέταρτη θέση παρά τις αντίξοες συνθήκες. Στη δεκάδα εισήλθαν για πρώτη φορά η Κύπρος και η Πορτογαλία, και οι δύο με βαθμολογία 95%. Σύμφωνα με την έκθεση, η πλειονότητα των χωρών βελτίωσε τη βαθμολογία της, ενώ ελάχιστες σημείωσαν στασιμότητα ή πτώση, γεγονός που αναδεικνύει την δυναμική του οικοσυστήματος ανοικτών δεδομένων.

Η Μάλτα αναδείχθηκε ως η χώρα με τη μεγαλύτερη βελτίωση στην ΕΕ, αυξάνοντας τη συνολική της βαθμολογία κατά 19 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2024. Αυτή η εντυπωσιακή πρόοδος οφείλεται σε βελτιώσεις στους τέσσερις τομείς αξιολόγησης, με έμφαση στην ποιότητα και τη λειτουργικότητα της πύλης. Η Γερμανία κατέγραψε επίσης σημαντική αύξηση, ενισχύοντας τον αντίκτυπο και τη λειτουργικότητά της, ενώ η Ρουμανία παρουσίασε αξιόλογη άνοδο. Στις υποψήφιες χώρες, η Αλβανία ξεχώρισε με σημαντική πρόοδο, κυρίως λόγω της βελτίωσης στη διάσταση ποιότητας και συμμόρφωσης με τα πρότυπα, επιβεβαιώνοντας την αξία των στοχευμένων μεταρρυθμίσεων.

Η περίπτωση και οι επιδόσεις της Ελλάδας

Η Ελλάδα συγκέντρωσε συνολική βαθμολογία 61,2% στην αξιολόγηση ωριμότητας ανοικτών δεδομένων για το έτος 2025, παραμένοντας στην κατηγορία των «Beginners». Η υψηλότερη επίδοση της χώρας σημειώνεται στη διάσταση της Πολιτικής με ποσοστό 82,0%, ακολουθούμενη από τη διάσταση της Ποιότητας με 65,1%. Η διάσταση της Πύλης, η οποία εξετάζει τα χαρακτηριστικά και τη χρήση της πλατφόρμας, έλαβε βαθμολογία 59,7%. Στον αντίποδα, η χαμηλότερη επίδοση σημειώθηκε στη διάσταση του Αντικτύπου (Impact) με ποσοστό μόλις 37,9%, κάτι που υποδεικνύει την ανάγκη για σημαντικές βελτιώσεις στην παρακολούθηση της αξιοποίησης των δεδομένων.

Η διακυβέρνηση των ανοικτών δεδομένων στην Ελλάδα βασίζεται σε ένα μοντέλο «Top-Down», με το Τμήμα Ανοικτής Διακυβέρνησης και Διαφάνειας του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης να κατέχει κεντρικό ρόλο. Το θεσμικό πλαίσιο υποστηρίζεται από το άρθρο 19 του Π.Δ. 40/2020, το οποίο τροποποιήθηκε από τον Νόμο 4727/20, καθορίζοντας τις αρμοδιότητες εκπροσώπησης της χώρας. Ωστόσο, παρά την ύπαρξη νομικού πλαισίου και τη συμμετοχή τοπικών φορέων, η έκθεση εστιάζει στο γεγονός ότι δεν έχουν αναφερθεί περιπτώσεις επαναχρησιμοποίησης για το 2025, επισημαίνοντας σοβαρές ελλείψεις στη δημιουργία προστιθέμενης αξίας από τα δεδομένα.

Εξελίξεις στη διάσταση της πολιτικής δεδομένων

Η διάσταση της πολιτικής παραμένει η πιο ώριμη στην ΕΕ, με μέσο όρο 93%, σημειώνοντας μικρή αύξηση. Αξιοσημείωτο είναι ότι έξι χώρες, μεταξύ των οποίων η Εσθονία, η Ιταλία και η Ουκρανία, πέτυχαν το απόλυτο 100% σε αυτή τη διάσταση. Η Ιταλία ξεχώρισε για την εφαρμογή δομημένων διαδικασιών παρακολούθησης μέσω του Οργανισμού Ψηφιακής Ιταλίας, ο οποίος ελέγχει την πρόοδο των φορέων βάσει ενός τριετούς πλάνου πληροφορικής. Παράλληλα, η Κροατία βελτίωσε τη διακυβέρνησή της ιδρύοντας ένα εθνικό σώμα συντονισμού για την πολιτική ανοικτών δεδομένων. Η Πολωνία δημοσίευσε τη δεύτερη έκδοση του εγχειριδίου ανοικτών δεδομένων, παρέχοντας σαφείς οδηγίες στις δημόσιες υπηρεσίες για την ενίσχυση της κουλτούρας επαναχρησιμοποίησης.

Στη διάσταση της πύλης (Portal), ο μέσος όρος της ΕΕ-27 ενισχύθηκε, με τη Γαλλία και την Πολωνία να κατατάσσονται στο 100%. Η Λιθουανία υλοποίησε βελτιώσεις ενσωματώνοντας τα σχόλια των χρηστών για την αναβάθμιση της εθνικής της πύλης. Η Ουκρανία διακρίνεται για την τεχνική και στρατηγική υποστήριξη που παρέχει στους παρόχους δεδομένων, μέσω εκπαιδεύσεων και εργαλείων συμμόρφωσης. Η Γερμανία αύξησε τη βιωσιμότητα της πύλης της μέσω εργαλείων παρακολούθησης για την ανάλυση των χαρακτηριστικών των δεδομένων. Η Αλβανία προχώρησε σε πλήρη αναβάθμιση της πύλης της, εισάγοντας σύστημα βαθμολόγησης συνόλων δεδομένων και ειδική ενότητα για περιπτώσεις επαναχρησιμοποίησης.

Βελτίωση ποιότητας και συμμόρφωση με πρότυπα

Η ποιότητα των δεδομένων διέκρινε τη μεγαλύτερη ετήσια αύξηση στην ΕΕ. Η Γαλλία διατηρεί την πρωτοκαθεδρία με 100%, ενώ η Αλβανία σημείωσε εντυπωσιακή άνοδο στον δείκτη συμμόρφωσης DCAT-AP. Η Μάλτα βελτίωσε την ποιότητα των μεταδεδομένων της μέσω της εισαγωγής ετικετών για τα σύνολα δεδομένων υψηλής αξίας (HVDs) και την αυτοματοποίηση της συλλογής τους. Σημαντική κυριολεκτικά είναι και η πρόοδος της Ελλάδας στον τομέα της ποιότητας (65,1%), καθώς προσπαθεί να διασφαλίσει ότι τα δεδομένα είναι ευανάγνωστα και υψηλής ποιότητας, υιοθετώντας σταδιακά τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Αυτή η εστίαση στην ποιότητα είναι καθοριστική για τη βελτίωση της διαλειτουργικότητας σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η διάσταση του αντίκτυπου (Impact) παραμένει η λιγότερο ώριμη με μέσο όρο που υπολείπεται των υπολοίπων. Η Λιθουανία εφάρμοσε μια επίσημη μεθοδολογία παρακολούθησης, πραγματοποιώντας ανάλυση που εκτιμά τη σημαντική οικονομική αξία των ανοικτών δεδομένων. Η Νορβηγία παρουσίασε την πρωτοβουλία Entur, μια πλατφόρμα κινητικότητας που συγκεντρώνει δεδομένα μεταφορών σε πραγματικό χρόνο, ενισχύοντας την οικονομική ανάπτυξη και την καινοτομία. Η Γερμανία, μέσω προγραμμάτων χρηματοδότησης, υποστηρίζει έργα που διευκολύνουν την πλοήγηση ατόμων με περιορισμένη κινητικότητα, αποδεικνύοντας τη κοινωνική αξία που μπορεί να έχει η στρατηγική χρήση δεδομένων, στοιχείο που αυτή τη στιγμή απουσιάζει στην ελληνική πραγματικότητα.

Η έκθεση ολοκληρώνεται με μια ανασκόπηση του νομισματικού μέλλοντος της Ευρώπης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχωρά με την πρωτοβουλία «Digital Omnibus», με στόχο την απλοποίηση και ενοποίηση των υφιστάμενων κανόνων δεδομένων της ΕΕ. Αυτή η νέα νομοθετική προσέγγιση αποβλέπει στη συνένωση της Οδηγίας για τα Ανοικτά Δεδομένα, της Πράξης Διακυβέρνησης Δεδομένων και της Πράξης για τα Δεδομένα σε ένα ενιαίο νομοθετικό κείμενο. Οι διαπραγματεύσεις αναμένονται το 2026, ενώ τα κράτη-μέλη καλούνται να συνεχίσουν τη δημοσίευση συνόλων δεδομένων υψηλής αξίας, εξασφαλίζοντας τη συμμόρφωση με τα πρότυπα μεταδεδομένων και ενισχύοντας τη διαλειτουργικότητα.