Ρεπορτάζ – Επιμέλεια: Αντώνης Ζήβας
Η εντεινόμενη σεισμική δραστηριότητα που παρατηρήθηκε στη Σαντορίνη στις αρχές του 2025 έχει αναζωπυρώσει τις συζητήσεις και τους προβληματισμούς σχετικά με την πιθανή επανενεργοποίηση του πασίγνωστου ηφαιστειακού συστήματος του νησιού.
Μια πρόσφατη μελέτη στο περιοδικό Science ρίχνει φως στη σεισμική αυτή δραστηριότητα, προσφέροντας την πιο λεπτομερή εικόνα που έχουμε μέχρι σήμερα για τις διεργασίες που διαδραματίζονται στο υπέδαφος της Σαντορίνης.
Αποκρυπτογράφηση του σμήνους μικροσεισμών
Σύμφωνα με την έρευνα, καταγράφηκαν πάνω από 25.000 μικρά σεισμικά γεγονότα μέσα σε λίγες μόνο εβδομάδες — ένα μοτίβο που δεν υποδηλώνει συνηθισμένη τεκτονική δραστηριότητα.
Η ανάλυση αποκάλυψε ότι αυτά τα γεγονότα συνιστούσαν ένα «σεισμικό σμήνος», μια μορφή σεισμών που συχνά υποδηλώνει κίνηση μάγματος στο εσωτερικό του φλοιού.
Με τη χρήση εξελιγμένων αλγορίθμων μηχανικής μάθησης, οι επιστήμονες κατόρθωσαν να χαρτογραφήσουν τις σεισμικές εστίες με εντυπωσιακή ακρίβεια, επιβεβαιώνοντας την παρουσία μαγματικής διείσδυσης.
Στον σχηματικό χάρτη που βλέπετε παρακάτω, αποτυπώνεται η σεισμικότητα για την περίοδο 1 Ιανουαρίου έως 28 Φεβρουαρίου 2025, με μέγεθος συμβόλου ανάλογο προς το μέγεθος και χρωματική κωδικοποίηση σύμφωνα με τον χρόνο εμφάνισης (OTime).
Η κίτρινη κηλίδα απεικονίζει το μαγματικό ανάχωμα, ενώ ο μεγάλος γκρι δίσκος δείχνει το επίκεντρο του σεισμού 7,7 της κλίμακας Ρίχτερ στην Αμοργό το 1956.
Το υπόγειο μαγματικό πέρασμα – βάθος 10–14 χιλιομέτρων
Η ομάδα ερευνητών αποκάλυψε ότι σημαντική ποσότητα μάγματος κινήθηκε οριζόντια μέσα σε δίκτυο ρωγμών, δημιουργώντας έναν υπόγειο «διάδρομο» μήκους περίπου 20 χιλιομέτρων. Αυτή η δραστηριότητα σημειώθηκε σε βάθη από 10 έως 14 χιλιόμετρα κάτω από το νησί, αρκετά βαθιά για να παράγονται σεισμοί, αλλά όχι τόσο ώστε να υπερβαίνει το όριο για άμεση ηφαιστειακή απειλή.
Ο συνολικός όγκος του μάγματος που εκτιμάται ότι εισχώρησε στο υπέδαφος αντιστοιχεί σε περίπου 200 χιλιάδες ολυμπιακές πισίνες!
Παρά την πληθώρα αυτή, το μάγμα δεν ανήλθε προς την επιφάνεια ούτε προκάλεσε τις πιέσεις που θα απαιτούνταν για να οδηγήσουν σε ενεργοποίηση του ηφαιστείου.
Γιατί η Σαντορίνη δεν κινδύνεψε από έκρηξη
Παρά την αυξημένη σεισμική δραστηριότητα, δεν εντοπίστηκαν παραμορφώσεις στο έδαφος ή άλλα σημάδια που συνήθως συνοδεύουν την άνοδο του μάγματος. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η διαδικασία περιορίστηκε σε μεγάλα βάθη και δεν υπήρξε καμία ένδειξη ότι ο κρατήρας πλησίαζε σε ασταθή κατάσταση.
Με άλλα λόγια, το νησί βίωσε μια «εσωτερική αναστάτωση» στο μαγματικό σύστημα, χωρίς να πλησιάζει στα όρια μιας επικείμενης έκρηξης.
Διαδικασία έρευνας – Το νέο εργαλείο παρακολούθησης
Η μελέτη επωφελήθηκε από συνδυαστική προσέγγιση: σεισμολογικά δεδομένα, δορυφορικές παρατηρήσεις και τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιήθηκαν σε συνεργασία για πρώτη φορά σε τέτοια κλίμακα στη Σαντορίνη. Το αποτέλεσμα είναι ένα νέο μοντέλο παρακολούθησης που έχει τη δυνατότητα εφαρμογής και σε άλλα ενεργά ηφαιστειακά συστήματα παγκοσμίως.
Η δημοσίευση στο Science συμπεραίνει ότι το σεισμικό επεισόδιο οφειλόταν σε βαθιά μαγματική διείσδυση που δεν σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο έκρηξης.
Τα ευρήματα όχι μόνο αποσαφηνίζουν τι συνέβη κάτω από το νησί, αλλά βοηθούν τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τη λειτουργία του περίπλοκου ηφαιστειακού συστήματος της Σαντορίνης, ενισχύοντας τα εργαλεία πρόγνωσης για το μέλλον.
