Σε μια ανατρεπτική κίνηση για τη χρηματοδότηση της βασικής έρευνας, μια ομάδα κορυφαίων δισεκατομμυριούχων του τεχνολογικού κόσμου ανακοίνωσε τη δέσμευση 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων (περίπου 860 εκατ. ευρώ) προς τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Πυρηνικών Ερευνών (CERN). Σκοπός αυτής της δέσμευσης είναι η επιτάχυνση των διαδικασιών για την κατασκευή του Future Circular Collider (FCC), ενός γιγαντιαίου επιταχυντή που φιλοδοξεί να διαδεχθεί τον διάσημο Large Hadron Collider (LHC) και να ανακαλύψει τα επόμενα μεγάλα μυστικά της φυσικής.
Η πρωτοβουλία αυτή, που ηγούνται ο πρώην CEO της Google, Eric Schmidt, και η σύζυγός του Wendy, μέσω της Schmidt Sciences, σηματοδοτεί μια ιστορική αλλαγή. Για πρώτη φορά στα 70 χρόνια λειτουργίας του, το CERN ανοίγει τις πόρτες του σε ιδιωτικές επενδύσεις τέτοιου μεγέθους για την κατασκευή υποδομών, καταρρίπτοντας το μονοπώλιο της κρατικής χρηματοδότησης από τα κράτη-μέλη.
Οι «Μαικήνες» της Φυσικής
Στο consortium των δωρητών συμμετέχουν, εκτός από τον Eric Schmidt, ο Γάλλος μεγιστάνας των τηλεπικοινωνιών Xavier Niel, ο John Elkann (Πρόεδρος της Ferrari και της Stellantis) και η Breakthrough Prize Foundation, που υποστηρίζεται από προσωπικότητες όπως ο Yuri Milner και ο Mark Zuckerberg.
Η Γενική Διευθύντρια του CERN, Φαμπιόλα Τζιανότι, χαρακτήρισε τη δωρεά ως ψήφο εμπιστοσύνης, τονίζοντας πως «είναι η πρώτη φορά που ιδιώτες δωρητές συνεργάζονται με το CERN για την κατασκευή ενός επιστημονικού οργάνου που θα επιτρέψει στην ανθρωπότητα να κάνει άλματα στην κατανόηση του Σύμπαντος».
Το Στοίχημα του FCC: Ένα Τεχνολογικό Θαύμα 91 Χιλιομέτρων
Γιατί απαιτείται τόση χρηματοδότηση; Ο προτεινόμενος Future Circular Collider δεν είναι απλή αναβάθμιση. Είναι ένα φαραωνικό έργο με διάσταση τεχνολογικών και επιστημονικών προκλήσεων. Ενώ ο τωρινός LHC έχει περίμετρο 27 χιλιομέτρων, το νέο τούνελ του FCC σχεδιάζεται να έχει μήκος 91 χιλιομέτρων, εκτεινόμενο κάτω από τη Γαλλία και την Ελβετία.
Ο στόχος του FCC είναι διπλός και εκτείνεται σε βάθος δεκαετιών. Αρχικά, θα λειτουργήσει ως «εργοστάσιο Χιγκς», παράγοντας μεγάλες ποσότητες μποζονίων Higgs για εις βάθος μελέτη. Σε μεταγενέστερη φάση, προς το τέλος του 21ου αιώνα, θα μετατραπεί σε έναν επιταχυντή πρωτονίων με ενέργειες σύγκρουσης επτά φορές ισχυρότερες από τον LHC, επιτρέποντας στους επιστήμονες να απαντήσουν σε κρίσιμα ερωτήματα που παραμένουν αναπάντητα από το Καθιερωμένο Πρότυπο (Standard Model).
Στρατηγική της Silicon Valley
Η εμπλοκή της ελίτ της Silicon Valley δεν είναι τυχαία. Εκτός από τη φιλανθρωπία, διαφαίνεται μια σαφής τεχνολογική συνεργασία. Ο Eric Schmidt δήλωσε χαρακτηριστικά ότι «οι τεχνολογίες που θα προκύψουν από αυτό το έργο θα ωφελήσουν την κοινωνία με βαθύτατους τρόπους», υπονοώντας τις εξελίξεις στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης και της επεξεργασίας δεδομένων.
Η διαχείριση των δεδομένων που θα παραχθούν από το FCC θα απαιτήσει υπολογιστική ισχύ και αλγορίθμους που σήμερα δεν υπάρχουν. Για τους τεχνολογικούς κολοσσούς, το CERN προσφέρει το απόλυτο πεδίο δοκιμών για την επόμενη φάση της AI και του cloud computing. Αξιοσημείωτο είναι ότι ο Παγκόσμιος Ιστός (WWW) γεννήθηκε στο CERN, για να διευκολύνει τη διάδοση πληροφοριών.
Οικονομικός Ρεαλισμός και Αντιδράσεις
Παρά τον ενθουσιασμό, το 1 δισεκατομμύριο δολάρια είναι μόλις η αρχή. Το συνολικό κόστος του FCC εκτιμάται να φτάσει τα 16-17 δισεκατομμύρια ευρώ, με κάποιους αναλυτές να ανεβάζουν τον λογαριασμό ακόμη υψηλότερα. Αυτή η ιδιωτική δωρεά λειτουργεί περισσότερο ως μοχλός πίεσης και εγγύηση της βιωσιμότητας προς τις κυβερνήσεις της Ευρώπης, οι οποίες διστάζουν να επωμιστούν πλήρως ένα τόσο δαπανηρό έργο σε καιρούς δημοσιονομικής στενότητας.
Από την άλλη, υπάρχουν επικριτές. Μέρος της επιστημονικής κοινότητας, όπως η θεωρητική φυσικός Sabine Hossenfelder, έχει εκφράσει σκεπτικισμό σχετικά με το αν ένας μεγαλύτερος επιταχυντής θα οδηγήσει σε νέες ανακαλύψεις ή αν απλώς θα επιβεβαιώσει όσα ήδη γνωρίζουμε, σπαταλώντας πόρους που θα μπορούσαν να επενδυθούν σε άλλους τομείς της έρευνας.
Τι Έπεται
Η τελική απόφαση για το αν το FCC θα πάρει το «πράσινο φως» αναμένεται γύρω στο 2027-2028, με τη μελέτη σκοπιμότητας να επιταχύνεται χάρη στα κεφάλαια των δισεκατομμυριούχων. Αν εγκριθεί, οι εργασίες εκσκαφής θα ξεκινήσουν την επόμενη δεκαετία, με στόχο την έναρξη λειτουργίας στα μέσα του 2040.
Η κίνηση των Schmidt, Niel και Milner ανοίγει μια νέα εποχή: η εξερεύνηση των ορίων της φυσικής δεν είναι πλέον αποκλειστικά κρατική υπόθεση. Το μέλλον της επιστήμης φαίνεται να είναι υβριδικό, όπου το επιχειρηματικό ρίσκο συνδέεται με την κρατική υποδομή, με το βλέμμα στραμμένο στα πιο θεμελιώδη ερωτήματα της ύπαρξης.
