Ακόμα κι αν διακατέχεσαι από μια αίσθηση αποσύνθεσης, μια μελέτη αποκαλύπτει ότι ένας καλός βραδινός ύπνος προσφέρει αναζωογόνηση. Ενώ οι μέδουσες και οι θαλάσσιες ανεμώνες δεν διαθέτουν κεντρικό νευρικό σύστημα, κοιμούνται οκτώ ώρες καθημερινά, ακριβώς όπως οι άνθρωποι, όπως δείχνει μια νέα έρευνα.
Τα ευρήματα που δημοσιεύονται στο Nature Communications ενισχύουν την υπόθεση ότι ο ύπνος εμφανίστηκε νωρίς στην εξελικτική ιστορία των ζώων, με σκοπό την προστασία των νευρώνων από τις ζημιές του DNA.
Ο ύπνος μπορεί να θέτει τα ζώα σε μια ευάλωτη κατάσταση, εκθέτοντάς τα σε θηρευτές και διακόπτοντας κρίσιμες δραστηριότητες, όπως η αναζήτηση τροφής και το ζευγάρωμα. Το γεγονός ότι ο ύπνος είναι κοινό χαρακτηριστικό σχεδόν όλων των ζώων υποδεικνύει ότι η ξεκούραση παίζει έναν θεμελιώδη βιολογικό ρόλο, ο οποίος παραμένει ως ένα βαθμό ασαφής.
Η υποψία ότι ο ύπνος μπορεί να έχει εμφανιστεί προτού εξελιχθεί το κεντρικό νευρικό σύστημα προήλθε το 2017, όταν διαπιστώθηκε ότι οι μέδουσες εισέρχονται περιοδικά σε καταστάσεις αδράνειας. Τα κνιδόζωα, η κατηγορία του ζωικού βασιλείου που περιλαμβάνει τις μέδουσες και τις θαλάσσιες ανεμώνες, διαθέτουν διασκορπισμένους νευρώνες αλλά όχι εγκέφαλο.
Η νέα μελέτη από Ισραηλινούς ερευνητές εστιάζει σε δύο κνιδόζωα: τη μέδουσα Cassiopea andromeda, η οποία στηρίζεται στον βυθό με τα πλοκάμια της να αιωρούνται στο νερό, και τη θαλάσσια ανεμώνη Nematostella vectensis, η οποία κολυμπά ελεύθερα και κυνηγάει τη λεία της με τα πλοκάμια της.
Μέδουσα Cassiopea andromeda κάθεται στον βυθό με τα πλοκάμια προς τα πάνω (Emőke Dénes / CC BY-SA 2.5)
Οι ερευνητές εκτέθηκαν τις μέδουσες σε ενυδρείο, εναλλάσσοντας 12 ώρες φωτός και 12 ώρες σκοταδιού. Υπέρυθρες κάμερες κατέγραφαν την κίνηση των ζώων, επιβεβαιώνοντας αν ήταν ξύπνια ή όχι.
Στη διάρκεια της σκοτεινής περιόδου, οι μέδουσες παρουσίασαν πενταπλάσια μείωση της κινητικότητας. Επιβεβαίωσαν την κατάσταση ύπνου τους ρίχνοντας φως πάνω τους τη «νύχτα» και μετρώντας την αντιδραστικότητα τους. Όπως συμβαίνει και με τους ανθρώπους όταν νυστάζουν, οι μέδουσες χρειαζόντουσαν διπλάσιο χρόνο για να αρχίσουν να κινούνται σε σύγκριση με τα ξύπνια ζώα της «ημέρας».
Αντίθετα, οι θαλάσσιες ανεμώνες ήταν πιο δραστήριες τη νύχτα. Ωστόσο, και τα δύο είδη κοιμούνται περίπου οκτώ ώρες καθημερινά, όσο και ο μέσος ενήλικας.
Παράλληλα, όπως οι άνθρωποι, τα κνιδόζωα χρειάζονται επιπλέον ύπνο όταν δεν έχουν κοιμηθεί καλά. Όταν οι ερευνητές τάραζαν τα νερά του ενυδρείου για έξι ώρες τη νύχτα, οι μέδουσες κοιμούνταν 50% περισσότερο το επόμενο βράδυ.
Ακόμα και η μελατονίνη, η γνωστή ορμόνη που εκκρίνουν οι εγκέφαλοι θηλαστικών τη νύχτα, φάνηκε να προκαλεί υπνηλία στα πειραματόζωα, οδηγώντας τις σε ύπνο ακόμα και κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Σε αντίθεση με άλλες θαλάσσιες ανεμώνες που αγκιστρώνονται στον βυθό, το είδος Nematostella vectensis κολυμπά ελεύθερα (Smithsonian Environmental Research Center)
Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, τα ευρήματα ενισχύουν την θεωρία ότι κατά τη διάρκεια του ύπνου επισκευάζονται οι γενετικές βλάβες που συσσωρεύονται στους νευρώνες κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Όταν οι μέδουσες εκτέθηκαν σε υπεριώδες φως, που προκαλεί βλάβες στο DNA, παρατηρήθηκε ότι κοιμούνταν περισσότερο από το συνηθισμένο. Το ίδιο ισχύει και όταν τους χορηγήθηκε ένα είδος χημειοθεραπείας που προκαλεί γενετικές βλάβες.
«Οι νευρώνες είναι πολύτιμοι και δεν διαιρούνται, γεγονός που καθιστά την προστασία τους κρίσιμη» ανέφερε ο Λάιορ Άπελμπαουμ, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Μπαρ Ιλάν στο Ισραήλ, σε άρθρο του στο Nature.
Ωστόσο, η παρούσα μελέτη δεν αρκεί για να αποδείξει ότι ο ύπνος εξελίχθηκε αποκλειστικά για την προστασία των νευρώνων, καθώς μπορεί να καλύπτει και άλλες ανάγκες, όπως η εξοικονόμηση ενέργειας.
Αναμένονται νέα δεδομένα από μελλοντικές μελέτες της ίδιας ομάδας, οι οποίες θα διερευνήσουν και άλλα ζώα, όπως οι σπόγγοι, που δεν διαθέτουν νευρώνες.
