Στον επίκεντρο των συζητήσεων που απασχολούν την ελληνική κοινωνία παραμένει η ακρίβεια, με το φαινόμενο του «πληθωρισμού της απληστίας» (greedflation) να αποσπά το ενδιαφέρον πολιτών και οικονομολόγων. Όσοι υποστηρίζουν ότι οι αυξανόμενες τιμές οφείλονται στην επιδίωξη υπερκερδών από μεγάλες επιχειρήσεις δεν είναι ανεδαφικοί, αλλά μάλιστα, ανήκουν σε γνωστά οικονομικά ιδρύματα όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.
Σύμφωνα με έρευνα του ΔΝΤ, το 45% του πληθωρισμού στην Ευρωζώνη κατά την περίοδο 2022-2023 σχετίζεται με αυξήσεις επιχειρηματικών κερδών, ενώ μόλις το 25% αποδίδεται στις αυξήσεις μισθών.
Στην Ελλάδα, το φαινόμενο αυτό έχει καταγραφεί και από το Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής καθώς και την Τράπεζα της Ελλάδας, ενώ πρόσφατα το ανέφερε και ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.
Φρέσκες έρευνες για τον πληθωρισμό
Παρά τις αμφισβητήσεις γύρω από την έννοια του greedflation, νέες έρευνες οικονομολόγων αναδεικνύουν τη σημασία των μεγάλων εταιρειών στη διαμόρφωση των τιμών. Σύμφωνα με έρευνα του CEPR (Centre for Economic Policy Research), η οποία βασίζεται σε μελέτη της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS), μια μειοψηφία μεγάλων εταιριών και συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων είναι υπεύθυνες για το 56% των πληθωριστικών μεταβολών στις ανεπτυγμένες οικονομίες.
Αυτά τα ευρήματα έχουν σοβαρές επιπτώσεις για την νομισματική πολιτική, επιβραδύνοντας την επίδραση των κεντρικών τραπεζών στην οικονομία. Οι συνεχείς αυξήσεις επιτοκίων δεν φαίνεται να επαρκούν για την καταπολέμηση του πληθωρισμού, τουλάχιστον στο αρχικό στάδιο.
Η συγκέντρωση της αγοράς και ο πληθωρισμός
Η συγκεκριμένη έρευνα αξιοποίησε μια τεράστια βάση δεδομένων με 2,9 δισεκατομμύρια συναλλαγές από 16 ανεπτυγμένες και αναδυόμενες οικονομίες (2005-2020), συνδέοντας κάθε προϊόν με την αντίστοιχη εταιρεία και κατηγορία.
Τα ευρήματα των οικονομολόγων περιλαμβάνουν:
- Μεγάλη συγκέντρωση στην αγορά: Οι 10 μεγαλύτερες εταιρείες ελέγχουν κατά μέσο όρο το 41% των πωλήσεων στις ανεπτυγμένες χώρες, ενώ οι 10 κορυφαίες κατηγορίες προϊόντων καταλαμβάνουν το 48% της αγοράς. Αυτό δηλώνει ότι λίγες εταιρείες έχουν εκτενή επιρροή.
- Συγχρονισμένες αυξήσεις τιμών: Υψηλή συντονισμένη αλλαγή τιμών μεταξύ διαφορετικών προϊόντων της ίδιας εταιρείας και κατηγορίας.
- Αναλογικότητα στις αποφάσεις: Οι επιλογές των μεγάλων εταιρειών επηρεάζουν κατά 41% τις διακυμάνσεις του πληθωρισμού, με τις 10 μεγαλύτερες επιχειρήσεις να συμβάλλουν στο 26% και 15% από άλλες εταιρείες.
Συνολικά, το 56% των διακυμάνσεων του πληθωρισμού οφείλεται σε συγκεκριμένες εταιρείες και κατηγορίες προϊόντων, αντί για γενικούς οικονομικούς παράγοντες.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει ότι στις αναδυόμενες αγορές, οι εταιρείες συμβάλλουν μόνον στο 20% της ανόδου του πληθωρισμού.
Το μεγάλο πληθωριστικό κύμα του 2021-22
Κατά την περίοδο του μεγάλου πληθωρισμού μετά την πανδημία COVID-19, οι μεγάλες εταιρείες διαδραμάτισαν ακόμα πιο κρίσιμο ρόλο. Περίπου το ένα τρίτο του πληθωρισμού στις ανεπτυγμένες οικονομίες οφείλεται στους μηχανισμούς τιμολόγησής τους.
Αυτό οφείλεται σε δύο κυρίως αιτίες: Πρώτον, στην στρατηγική περιθωρίων κέρδους τους, και δεύτερον στο ότι οι μεγάλες εταιρείες αντέδρασαν πιο αποφασιστικά σε κοινές προκλήσεις, όπως οι διαταραχές εφοδιαστικής αλυσίδας και οι αυξήσεις τιμών ενέργειας.
Η κατάσταση στη Γερμανία προσφέρει μια ξεκάθαρη εικόνα για τις επιπτώσεις που έχουν οι αποφάσεις συγκεκριμένων μεγάλων εταιρειών, αποδεικνύοντας ότι έχουν μεγαλύτερη επιρροή από τους γενικούς οικονομικούς παράγοντες.
Επιπτώσεις στην νομισματική πολιτική
Αυτές οι ανακαλύψεις έχουν σημαντικές συνέπειες για την πολιτική των κεντρικών τραπεζών. Όταν οι κεντρικές τράπεζες αυξάνουν τα επιτόκια για να περιορίσουν τον πληθωρισμό, η αντίκτυπός τους είναι πιο αργός σε συγκεντρωμένες αγορές.
Σύμφωνα με έρευνες στις ΗΠΑ και την Ευρωζώνη, παρατηρείται το παράδοξο ότι ο πληθωρισμός αρχικά αυξάνεται μετά από μια αύξηση επιτοκίων, κάτι που οι οικονομολόγοι ονομάζουν «παζλ τιμών» – ένα φαινόμενο που οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στις μεγάλες εταιρείες που συνεχίζουν να αυξάνουν τιμές.
Στον αντίποδα, ο μακροοικονομικός πληθωρισμός μειώνεται σταδιακά, όπως προβλέπεται από τη θεωρία. Οι μεγάλες εταιρείες, ωστόσο, μπορούν να επιβραδύνουν τη διαδικασία μείωσης του πληθωρισμού, επιβαρύνοντας τους καταναλωτές.
Συμπεράσματα οικονομολόγων
Αντίθετα από τις παραδοσιακές θεωρίες, ο πληθωρισμός δεν εξαρτάται μόνο από γενικές μακροοικονομικές παραμέτρους. Οι αποφάσεις λίγων μεγάλων εταιρειών επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό – γεγονός που πρέπει να ληφθεί υπόψη από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Η παρακολούθηση των τιμών από τις μεγάλες εταιρείες μπορεί να ενισχύσει την πρόβλεψη και τη διαχείριση του πληθωρισμού.
Αποστροφές στους φόβους για τον greedflation
Το πολιτικό «ζουμί» της έρευνας βρίσκεται σε μια υποσημείωση που υποδεικνύει διάφορες προσεγγίσεις. Οι ερευνητές, οι οποίοι είναι μέρος μεγάλων κεντρικών τραπεζών (Ευρωσύστημα, Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών), не επεμβαίνουν ευθέως στη συζήτηση για τον πληθωρισμό της απληστίας.
Διευκρινίζουν ότι η μελέτη τους δεν εξετάζει τον ρόλο που παίζουν οι προσαρμογές περιθωρίων κέρδους. «Τα ευρήματά μας δεν σχετίζονται άμεσα με την τρέχουσα συζήτηση σχετικά με τις αυξήσεις περιθωρίων κέρδους κατά την περίοδο του πληθωρισμού», προσθέτοντας ότι «η προσαρμογή των περιθωρίων κέρδους δεν ήταν σημαντικός παράγοντας στην αύξηση του πληθωρισμού».
Πηγή: In.gr
