Η αύξηση των θερμοκρασιών, οι ήπιοι χειμώνες και οι έντονες βροχοπτώσεις έχουν δημιουργήσει νέες ευνοϊκές συνθήκες για την εξάπλωση των κουνουπιών, που αποτελούν τους πιο συχνά συναντώμενους “συγκάτοικους” μας. Με την υπερθέρμανση του πλανήτη να συγκαταλέγεται στις κύριες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, τα κουνούπια αρχίζουν να εμφανίζονται και σε περιοχές που μέχρι πρότινος ήταν απελευθερωμένες από αυτά. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Ισλανδίας, όπου στα τέλη Οκτωβρίου αναφέρθηκε η πρώτη καταγραφή ενός είδους, του Culiseta annulata.
Ο δρ Αντώνιος Μιχαηλάκης, ερευνητής και εντομολόγος στο Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, εξηγεί στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ότι τα έντομα έχουν την ικανότητα να αντιλαμβάνονταιοποιαδήποτε διαφοροποίηση στη θερμοκρασία. Αυτή η ικανότητα είναι ζωτικής σημασίας για την επιβίωσή τους. «Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι τα έντομα εμφανίζονται το καλοκαίρι και εξαφανίζονται το χειμώνα. Ανιχνεύουν μικρές μεταβολές, ακόμα και σε μικροκλίματα», προσθέτει ο δρ Μιχαηλάκης.
Ο βιολογικός κύκλος των κουνουπιών, σύμφωνα με τον ίδιο, εξαρτάται άμεσα από τη θερμοκρασία. Ωστόσο, με βάση τις παρατηρήσεις των ερευνητών, οι συνθήκες γίνονται ολοένα και πιο ευνοϊκές για αυτά τα έντομα, ακόμη και σε περιοχές που προηγουμένως δεν υπήρχαν.
«Ανακαλύπτουμε ξαφνικά νέα φιλικά περιβάλλοντα. Σε περιοχές όπου ήδη υπήρχαν, οι θερμοκρασιακές μεταβολές μπορούν να προκαλέσουν ραγδαία αύξηση στον πληθυσμό τους. Για τα κουνούπια, το νερό είναι ζωτικής σημασίας στοιχείο του βιολογικού τους κύκλου. Έντονες βροχοπτώσεις σε συνδυασμό με υψηλές θερμοκρασίες, πάνω από 30 βαθμούς Κελσίου, δημιουργούν τις ιδανικές συνθήκες για την ραγδαία αύξηση τους», επισημαίνει ο δρ Μιχαηλάκης. «Στη Μεσόγειο κατευθυνόμαστε προς μια δωδεκάμηνη δραστηριότητα των εντόμων, γεγονός που προκαλεί ανησυχία όχι μόνο για την ενόχληση αλλά και για τα νοσήματα που μεταφέρουν».
Η αυξανόμενη διάρκεια παρουσία της κουνούπιων σε χώρες όπως η Ελλάδα θέτει ερωτήματα στην επιστημονική κοινότητα.
Ο δρ Μιχαηλάκης διευκρινίζει ότι σε περιοχές με ήπιους χειμώνες, η δραστηριότητα των κουνουπιών όχι μόνο δεν αναστέλλεται, αλλά παρατείνεται. «Χρειάζονται χαμηλές παρατεταμένες θερμοκρασίες για να ολοκληρώσουν τον βιολογικό τους κύκλο. Αν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές, τα κουνουπίδια μπορούν να διαχειμάσουν επιτυχώς», αναφέρει ο ερευνητής. Είναι ενοχλητικό ότι το κοινό κουνούπι (Culex pipiens), που είναι ο κύριος διαβιβαστής του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα, διατηρεί τη δραστηριότητά του, ακόμα και κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
«Αυτό που είναι ανησυχητικό είναι ότι έχουμε καταγράψει τη δραστηριότητα αυτού του είδους ακόμα και σε έντονα ψυχρές περιόδους. Δηλαδή, ακόμη και όταν τα θερμόμετρα δείχνουν τρεις ή τέσσερις βαθμούς Κελσίου, παρατηρούμε ότι οι παγίδες μας καταγράφουν Culex pipiens», σημειώνει ο δρ Μιχαηλάκης.
Ωστόσο, οι επιστήμονες δεν ανησυχούν μόνο για την προσαρμογή του κουνουπιού, αλλά και για την προσαρμογή των νοσημάτων που μεταδίδουν. «Η έρευνά μας δείχνει ότι ο ιός του Δυτικού Νείλου έχει βρεθεί στα κουνούπια ακόμα και τους χειμερινούς μήνες, γεγονός που ανατρέπει τις παραδοσιακές προσεγγίσεις παρακολούθησης και αντιμετώπισης», τονίζει.
Υπάρχουν επίσης οικονομικές επιπτώσεις από την παρατεταμένη παρουσία των κουνουπιών. «Η ενόχληση μεταφράζεται σε αυξημένα έξοδα για νοικοκυριά που αναγκάζονται να ξοδεύουν περισσότερα χρήματα και για μεγαλύτερο χρονικό διαστημα», υπογραμμίζει ο δρ Μιχαηλάκης.
Συνολικά, η κατάσταση απαιτεί μια συντονισμένη απάντηση από κράτος, αυτοδιοίκηση και πολίτες προκειμένου να καταπολεμηθούν οι κίνδυνοι που αυτή προϋποθέτει. Ο ΕΟΔΥ και οι τοπικές αρχές καλούνται να συνεργαστούν και να ενημερώσουν τον πληθυσμό για τις αναγκαίες προφυλάξεις και τις διαδικασίες πρόληψης.
Η συνεργασία και η υποστήριξη είναι απαραίτητες, καθώς οι κίνδυνοι από τα κουνούπια δεν περιορίζονται στις κλιματολογικές συνθήκες, αλλά περιλαμβάνουν και σημαντικές κοινωνικοοικονομικές παραμέτρους.
