Οι πρώτοι σύνθετοι οργανισμοί που άνοιξαν το δρόμο για την αποίκηση των ξηρών επιφανειών της Γης δεν ήταν φυτά ή ζώα, αλλά μύκητες. Μέσω της δημιουργίας δικτύων και συμβιωτικών σχέσεων, οι αρχικοί μύκητες επέφεραν ζωτικές αλλαγές, επιτρέποντας στις μορφές ζωής να εξελιχθούν από απλές μονοκύτταρες μορφές σε πιο πολύπλοκα και οργανωμένα είδη.

Για να κατανοήσουμε πώς οι μύκητες προετοίμασαν την εμφάνιση φυτών και ζώων, αξίζει να διαβάσουμε αυτό το απόσπασμα (σε ελεύθερη απόδοση) από το βιβλίο “The Grand Cosmic Story” των William Lidwell, Ethan Siegel και Jon Lomberg, που δημοσιεύθηκε από το National Geographic.

12,5 έως 12,6 δισ. χρόνια μετά την αρχή του Σύμπαντος

Στη Γη, οι βιολογικοί οργανισμοί γίνονται συνεχώς πιο σύνθετοι καθώς ο χρόνος κυλά. Όσο η αδιάσπαστη αλυσίδα της ζωής συνεχίζεται, ο συνδυασμός κληρονομικότητας, τυχαίων μεταλλάξεων και οριζόντιας μεταφοράς γονιδίων συνεχώς εμπλουτίζει τη γενετική πληροφορία στα γονιδιώματα των πιο πολύπλοκων οργανισμών, οδηγώντας σε εξειδικευμένα χαρακτηριστικά και νέες ιδιότητες.

Κάποιοι οργανισμοί αναπτύσσονται σχηματίζοντας αποικίες, όπου ομογενείς μονοκύτταρες μορφές ζωής συνεργάζονται για να αυξήσουν τις πιθανότητες επιβίωσης τους.

Άλλοι εξελίσσονται σε πολυκύτταρες μορφές, όπου οι οργανισμοί δημιουργούν πολλαπλά επιμέρους τμήματα – κύτταρα – που παραμένουν ενωμένα, ως μέρος του ίδιου οργανισμού.

Και κάποιοι προχωρούν ακόμη παραπέρα, αναπτύσσοντας διαφοροποίηση, με νέα υποσυστήματα να εμφανίζονται, προσφέροντας εντελώς νέες δυνατότητες. Αυτή η διαδικασία καταλήγει στη γέννηση ενός νέου βασιλείου ζωής στη Γη: των μυκήτων.

Οι μύκητες αναπτύσσονται πολύ πριν από φυτά και ζώα. Οι πρώιμες μορφές τους πιθανότατα ευδοκιμούν σε υδάτινα περιβάλλοντα, διαθέτοντας μαστίγια – μικρές, νηματοειδείς «ουρές» – που τους επιτρέπουν να ελέγχουν την κίνησή τους στο νερό. Όλοι οι μύκητες είναι ευκαρυωτικοί οργανισμοί και αναπαράγονται μέσω σπορίων, που ωριμάζουν πάνω σε μικροσκοπικές, μαλακές δομές γνωστές ως καρποφόρα σώματα. Στα υδάτινα περιβάλλοντα, τα μαστίγια είναι ζωτικής σημασίας για τη μεταφορά των σπορίων μακριά από τον γονικό οργανισμό, σε περιοχές όπου μπορούν να βρουν θρεπτικά συστατικά και να αναπαραχθούν.

Ωστόσο, πολλά είδη μυκήτων προσαρμόζονται γρήγορα και στη ζωή στην ξηρά. Εκεί, αναπτύσσουν νηματοειδείς δομές που συνδέουν τους επιμέρους οργανισμούς μεταξύ τους, σχηματίζοντας δίκτυα τύπου μυκηλίου. Μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται αναστόμωση, οι διακλαδώσεις που διαχωρίζονται επανασυνδέονται, δημιουργώντας εκτενή δίκτυα.

Λόγω του μικρού τους μεγέθους και της ευαίσθητης δομής τους, οι μύκητες σπάνια απολιθώνονται, αφήνοντας ελάχιστα ίχνη στο παρελθόν. Αν και γνωρίζουμε ότι υδάτινοι μύκητες εμφανίζονται περίπου αυτή την εποχή, η ακριβής χρονολογία εμφάνισης των πρώτων χερσαίων μυκήτων προκαλεί έντονη επιστημονική συζήτηση, με τις εκτιμήσεις να διαφέρουν έως και κατά 500 εκατομμύρια χρόνια.

Στο μεταξύ, ανάμεσα στους οργανισμούς που παράγουν οξυγόνο, τα κυανοβακτήρια συνεχίζουν να κυριαρχούν στη βιόσφαιρα. Αν και τα οξυγονοπαραγωγά φύκη έχουν ήδη κάνει την εμφάνισή τους, η συμβολή τους στα συνολικά επίπεδα οξυγόνου είναι περιορισμένη και δεν θα αποκτήσουν κυρίαρχη θέση για εκατομμύρια χρόνια ακόμα. Παρατηρούμε ωστόσο, ότι μικροί πληθυσμοί χερσαίων φυκών, σε συνεργασία με μύκητες, σχηματίζουν δομές που θυμίζουν τις σύγχρονες λειχήνες, όπου φύκη και μύκητες συμβιώνουν σε στενές σχέσεις σε υγρά περιβάλλοντα της ξηράς. Την ίδια περίοδο, οι τεκτονικές δραστηριότητες συνεχίζουν να διαμορφώνουν την επιφάνεια της Γης, με την αρχαία υπερ-ήπειρο Ροδινία να αρχίζει να σχηματίζεται.

Αν και η πιο αναγνωρίσιμη μορφή μύκητα σήμερα είναι το μανιτάρι, με το χαρακτηριστικό καπέλο και κοτσάνι, αυτές οι εξελίξεις δεν θα συμβούν παρά περισσότερο από ένα δισεκατομμύριο χρόνια μετά από τους πρώτους μύκητες. Οι αρχαίοι μύκητες είναι κυρίως μονοκύτταροι, υδρόβιοι οργανισμοί, με μαστίγια και σπόρια ικανά να ταξιδεύουν σε μεγάλες αποστάσεις μέσα στο νερό.

Με τα μιτοχόνδρια να λειτουργούν ήδη στα κύτταρά τους, είναι πλέον έτοιμη η βιολογική «υποδομή» για την εμφάνιση πολυκύτταρων, σεξουαλικά αναπαραγόμενων ευκαρυωτικών οργανισμών. Στα επόμενα εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, αυτά τα δομικά στοιχεία θα ανοίξουν το δρόμο για τους πρώτους πραγματικά σύνθετους οργανισμούς.

Επιτέλους, το σκηνικό στη Γη έχει στηθεί για την εμφάνιση των φυτών και των ζώων.