Ένα μικρό βήμα για ένα ποντίκι, αλλά ένα τεράστιο άλμα για την αναπαραγωγική βιολογία στο Διάστημα. Σε μια συναρπαστική εξέλιξη που ενδέχεται να σηματοδοτήσει το μέλλον των επανδρωμένων αποστολών μακράς διάρκειας, επιστήμονες από την Κίνα ανακοίνωσαν τη γέννηση εννέα υγιών νεογνών από ένα θηλυκό ποντίκι που είχε ταξιδέψει σε τροχιά και επέστρεψε ασφαλές στη Γη.
Το πείραμα αυτό, το οποίο διεξήχθη υπό την αιγίδα της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών, επιδιώκει να απαντήσει σε κεντρικά ερωτήματα της διαστημικής εξερεύνησης: Μπορούν οι ζωντανοί οργανισμοί —και κατ’ επέκταση οι άνθρωποι— να διατηρήσουν την αναπαραγωγική τους ικανότητα μετά από παρατεταμένη έκθεση στη μικροβαρύτητα και την κοσμική ακτινοβολία;
Ιστορικό της αποστολής
Η αποστολή ξεκίνησε με τέσσερα θηλυκά ποντίκια που επιβιβάστηκαν σε διαστημικό σκάφος, πιθανότατα στο πλαίσιο της ανακτήσιμης αποστολής δορυφόρου Shijian. Τα ποντίκια παρέμειναν σε τροχιά, εκτεθειμένα στις σκληρές συνθήκες του διαστήματος και επέστρεψαν στη Γη στις 14 Νοεμβρίου, ολοκληρώνοντας με επιτυχία το ταξίδι τους.
Λίγες εβδομάδες αργότερα, και συγκεκριμένα στις 10 Δεκεμβρίου, ένα από τα θηλυκά ποντίκια γέννησε εννέα υγιέστατα μικρά. Οι ερευνητές ανέφεραν ότι τόσο η σύλληψη όσο και η κύηση κύλησαν ομαλά μετά την επιστροφή του ζώου στη Γη, γεγονός που υποδεικνύει ότι το αναπαραγωγικό σύστημα του θηλαστικού παρέμεινε λειτουργικό κατά τη διάρκεια της παραμονής του σε έλλειψη βαρύτητας.
Διαφορές σε σχέση με προηγούμενα πειράματα
Μέχρι σήμερα, τα διαθέσιμα δεδομένα προέρχονταν κυρίως από πειράματα που αφορούσαν μεμονωμένα κύτταρα. Στο παρελθόν, Ιάπωνες ερευνητές, όπως ο καθηγητής Teruhiko Wakayama, είχαν καταφέρει να γεννήσουν ποντίκια χρησιμοποιώντας σπέρμα που είχε παραμείνει σε περιβάλλον του Διεθνή Διαστημικού Σταθμού (ISS) για μήνες, ακόμη και χρόνια. Πιο πρόσφατα, είχαν καλλιεργηθεί έμβρυα ποντικιών σε στάδιο βλαστοκύστης σε τροχιά, τα οποία στη συνέχεια εμφυτεύτηκαν σε παρένθετες μητέρες στη Γη.
Ωστόσο, η τρέχουσα επιτυχία εισάγει μια νέα διάσταση στην έρευνα. Δεν μιλάμε απλώς για κατεψυγμένο γενετικό υλικό ή κυτταροκαλλιέργειες, αλλά για ζωντανότητα και πολυπλοκότητα που υποδηλώνει αντίκτυπο στο αναπαραγωγικό σύστημα. Αυτό δείχνει ότι η βραχυχρόνια διαστημική πτήση δεν καταστρέφει τη γονιμότητα.
Σημασία των ευρημάτων
Η Wang Hongmei, ερευνήτρια στο Ινstituto Ζωολογίας της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών, υπογράμμισε τη σημασία των ευρημάτων. Ανέφερε ότι η επιτυχής αναπαραγωγή παραμένει ενδεικτική της λειτουργικότητας των ωοθηκών και του ορμονικού συστήματος του ποντικιού παρά την έκθεση στους κινδύνους της κοσμικής ακτινοβολίας.
Τα ποντίκια, λόγω της γενετικής τους ομοιότητας με τους ανθρώπους, αντιδρούν σε φυσιολογικούς στρεσογόνους παράγοντες με τρόπους που αντικατοπτρίζουν συχνά την ανθρώπινη βιολογία. Εάν το διάστημα είχε προκαλέσει υποκειμενικές βλάβες, οι επιπτώσεις σε έναν οργανισμό με τόσο γρήγορο κύκλο ζωής θα ήταν εμφανείς.
Οι επιστήμονες παρακολουθούν τώρα στενά τις «διαστημικές οικογένειες», καταγράφοντας την ανάπτυξή τους και ελέγχοντας για τυχόν φυσιολογικές αλλαγές που θα μπορούσαν να υποδηλώνουν επιγενετικές επιπτώσεις από την έκθεση της μητέρας τους στο διάστημα. Το επόμενο σημαντικό βήμα της έρευνας είναι να διαπιστωθεί αν τα εννέα ποντίκια θα μπορέσουν να αναπαραχθούν φυσιολογικά, παρέχοντας πολύτιμες πληροφορίες για ενδεχόμενες επιπτώσεις σε βάθος γενεών.
Μελλοντικές προκλήσεις
Παρά την ενθουσιασμό, οι ειδικοί παραμένουν επιφυλακτικοί. Η πρόσφατη επιτυχία αφορά μια βραχυχρόνια αποστολή, ενώ οι συνθήκες ενός ταξιδιού προς τον Άρη ή σε μόνιμη βάση στη Σελήνη θα περιλαμβάνουν πολύ μεγαλύτερη έκθεση σε ακτινοβολία υψηλής ενέργειας, η οποία είναι γνωστό ότι μπορεί να βλάψει τα γονίδια των ωαρίων και του σπέρματος.
Επιπλέον, η διαχείριση της διαβίωσης των ποντικιών στο Διάστημα παρουσίασε προκλήσεις. Οι μηχανικοί έπρεπε να σχεδιάσουν ειδικούς κλωβούς με κατευθυνόμενη ροή αέρα για την απομάκρυνση αποβλήτων και τρίχας, διασφαλίζοντας ένα καθαρό και βιώσιμο περιβάλλον για τα πειραματόζωα.
Η γέννηση αυτών των εννέα ποντικιών δεν λύνει όλα τα προβλήματα του ανθρώπινου αποικισμού στο Διάστημα, ωστόσο, αποτελεί μια ελπιδοφόρα αρχή. Αποδεικνύει την ανθεκτικότητα της ζωής και τη δυνατότητα της βιολογικής μας «προγραμματισμένης» εντολής για αναπαραγωγή να επιβιώσει, ακόμη και πέρα από την προστατευτική ασπίδα της Γης.
