Η κλιματική αλλαγή, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, έχει γίνει μια από τις πιο συζητημένες προκλήσεις στην παγκόσμια κοινότητα. Εδώ και χρόνια σχετίζεται άρρηκτα με την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη, την τήξη των πάγων και την ερημοποίηση. Ωστόσο, μια πρόσφατη επιστημονική μελέτη ανοίγει νέους ορίζοντες και ανατρέπει τις μέχρι τώρα αντιλήψεις. Ο λόγος για έναν παράδοξο μηχανισμό που μπορεί, υπό κάποιες προϋποθέσεις, να μας οδηγήσει όχι σε επιδείνωση, αλλά σε μια νέα Εποχή των Παγετώνων.
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Riverside (UCR) και το Πανεπιστήμιο της Βρέμης στη Γερμανία εντόπισαν έναν κρίσιμο παράγοντα αστάθειας στον κύκλο του άνθρακα του πλανήτη. Αυτή η διαδικασία μοιάζει με ένα «σφάλμα» στον πλανητικό μας «λειτουργικό σύστημα». Όταν οι ωκεανοί γίνονται απελπιστικά θερμοί και ανοξικοί, μπορεί να προκαλέσουν βίαιη ψύξη.
Ο “κολλημένος” θερμοστάτης
Για να κατανοήσουμε αυτό το φαινόμενο, χρειάζεται να εξετάσουμε πώς η Γη διατηρεί τη θερμοκρασία της κατά τη διάρκεια γεωλογικών εποχών. Ο παραδοσιακός μηχανισμός είναι η αποσάθρωση των πυριτικών πετρωμάτων. Όταν το CO2 στην ατμόσφαιρα αυξάνεται και η θερμοκρασία ανεβαίνει, οι βροχοπτώσεις εντείνουν τη διαδικασία διάβρωσης, στέλνοντας θρεπτικά συστατικά και άνθρακα στη θάλασσα. Αυτός ο άνθρακας ξαναδέσμευεται στα ιζήματα του πυθμένα, μειώνοντας τη συγκέντρωσή του στην ατμόσφαιρα και σταδιακά ψύχοντας τον πλανήτη.
Μέχρι πρόσφατα, οι επιστήμονες πίστευαν ότι αυτός ο μηχανισμός λειτουργεί ως ένας ακριβής θερμοστάτης: όταν ζεσταίνονται οι συνθήκες, το σύστημα ενεργοποιείται για να μας δροσίσει. Ωστόσο, η νέα έρευνα υποδεικνύει ότι αυτός ο θερμοστάτης ενδέχεται να μην είναι τόσο αξιόπιστος όσο νομίζαμε.
Η διάβρωση και οι “νεκρές ζώνες”
Η «παγίδα» που αποκάλυψαν οι επιστήμονες βρίσκεται στη βιολογία των ωκεανών. Καθώς η θερμοκρασία του πλανήτη αυξάνεται, οι βροχές μεταφέρουν τεράστιες ποσότητες θρεπτικών συστατικών, όπως ο φώσφορος, στους ωκεανούς. Αυτό λειτουργεί ως λιπάσματα για το φυτοπλαγκτόν και τα μικροσκοπικά άλγη, προκαλώντας την εκρηκτική αύξηση του πληθυσμού τους.
Το πρόβλημα ξεκινά όταν αυτοί οι οργανισμοί αποσυντίθενται. Η διαδικασία αποσύνθεσης καταναλώνει οξυγόνο, δημιουργώντας «νεκρές ζώνες» στους ωκεανούς όπου η έλλειψη οξυγόνου είναι εντυπωσιακή. Σε αυτές τις συνθήκες, ο φώσφορος δεν θάβεται, αλλά εξακολουθεί να κυκλοφορεί στο νερό, τρέφοντας περισσότερο πλαγκτόν.
Αυτός ο φαύλος κύκλος έχει ως αποτέλεσμα να «ρουφά» η Γη το CO2 από την ατμόσφαιρα με ταχύτητες που ξεπερνούν κάθε προηγούμενο, προκαλώντας μια απότομη και βίαιη πτώση της θερμοκρασίας. Έτσι, περνάμε από την υπερθέρμανση σε συνθήκες βαθιάς ψύχους.
Από την υπερθέρμανση στην κατάψυξη
Ο Andy Ridgwell, γεωλόγος του UCR και συγγραφέας της μελέτης, κατανοεί αυτή τη διαδικασία με μια ευφυή αναλογία:
Είναι σαν να έχεις τον θερμοστάτη του σπιτιού σου σε λάθος δωμάτιο από το κλιματιστικό. Το σύστημα δεν εντοπίζει εγκαίρως ότι ο χώρος έχει ήδη δροσιστεί και συνεχίζει να ψύχει μέχρι να παγώσουν όλα.
Οι προσομοιώσεις που πραγματοποίησαν οι ερευνητές αποδεικνύουν ότι στο παρελθόν, αυτός ο μηχανισμός ήταν αρκετά ισχυρός ώστε να προκαλέσει παγκόσμιες περιόδους παγετώνων, γνωστές ως «Snowball Earth», όπου το πάγος κάλυπτε σχεδόν όλη την υδρόγειο.
Ποιες θα είναι οι επιπτώσεις στο μέλλον;
Αν και αυτή η θεωρία προάγει μια νέα διάσταση στην κλιματική μας κατανόηση, δεν σημαίνει ότι αύριο θα δούμε παγετώνες στην Ακρόπολη. Οι τρέχουσες περιβαλλοντικές συνθήκες differ considerably, κυρίως λόγω της ανόδου των επιπέδων οξυγόνου στην ατμόσφαιρα και στους ωκεανούς, γεγονός που μπορεί να μετριάσει την ένταση αυτής της διαδικασίας.
Ωστόσο, αυτή η μελέτη φωτίζει την πολυπλοκότητα και την απρόβλεπτη φύση του γήινου κλίματος. Μέχρι τώρα, οι ανησυχίες σχετικά με την ψύξη στην Ευρώπη εστιάζονταν στην πιθανή κατάρρευση του ρεύματος του Κόλπου (AMOC), που προκαλείται από την εισροή γλυκού νερού από τη λιώση των πάγων. Αυτή η νέα ανακάλυψη εισάγει μια ακόμη διάσταση – χημική αυτή τη φορά – που δείχνει πώς η Γη μπορεί να αντιδράσει βίαια στην ανθρώπινη παρέμβαση.
Συμπερασματικά, το κλιματικό σύστημα είναι πιο περίπλοκο απ’ ότι φανταζόμαστε. Ωθώντας τις θερμοκρασίες στα άκρα, ίσως ενεργοποιούμε αυτονόητους μηχανισμούς άμυνας του πλανήτη που, στην προσπάθειά τους να αποκαταστήσουν την ισορροπία, μπορεί να μας οδηγήσουν σε επικίνδυνες κλιματικές «διορθώσεις». Η Γη θα επιζήσει, όπως πάντα, όμως το ερώτημα που αναδύεται είναι αν ο πολιτισμός μας είναι προετοιμασμένος για τις γεωλογικές αυτές μεταρρυθμίσεις.
