Οι υψηλές θερμοκρασίες, οι ήπιοι χειμώνες και οι καταρρακτώδεις βροχές συνθέτουν ένα περιβάλλον όλο και πιο ευνοϊκό για τη δράση των κουνουπιών, που αποτελούν τους πιο συνήθεις “συγκάτοικους” της καθημερινότητάς μας. Η υπερθέρμανση του πλανήτη, ως μία από τις κύριες συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση αυτών των εντόμων σε περιοχές όπου πριν ήταν άγνωστα, όπως στην Ισλανδία, όπου οι εντομολόγοι κατέγραψαν την πρώτη εμφάνιση του είδους *Culiseta annulata* στα τέλη Οκτωβρίου.
Ο δρ Αντώνιος Μιχαηλάκης, ερευνητής και εντομολόγος στο Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, μας εξηγεί ότι τα έντομα διαθέτουν την ικανότητα να ανιχνεύουν τις διαφορές στη θερμοκρασία, μια ικανότητα κρίσιμη για την επιβίωσή τους. “Δεν είναι τυχαίο ότι παρατηρούμε τα έντομα να εμφανίζονται το καλοκαίρι και να εξαφανίζονται το χειμώνα. Αντιλαμβάνονται ακόμη και μικρές μεταβολές σε τοπικά κλίματα”, αναφέρει ο δρ Μιχαηλάκης στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων.
Ο βιολογικός κύκλος των κουνουπιών επηρεάζεται άμεσα από τις θερμοκρασίες, γεγονός που καθιστά την κλιματική αλλαγή ευνοϊκή για την αύξηση των πληθυσμών τους ακόμη και σε περιοχές όπου πριν δεν υπήρχαν. “Βρισκόμαστε μπροστά σε ένα νέο οικοσύστημα που ευνοεί την ανάπτυξή τους. Στη Μεσόγειο, βλέπουμε πλέον δίμηνη ή και δωδεκάμηνη δραστηριότητα των εντόμων, γεγονός που προκαλεί ανησυχία και σχετικά με τα νοσήματα που μεταδίδουν”, προσθέτει.
Το ερώτημα που απασχολεί τους επιστήμονες είναι γιατί η παρουσία των κουνουπιών στην Ελλάδα διαρκεί πλέον περισσότερο. Ο δρ Μιχαηλάκης αναφέρει ότι σε περιοχές με ήπιους χειμώνες, η δραστηριότητα των κουνουπιών δεν περιορίζεται αλλά επεκτείνεται. “Για να εισέλθουν σε περιόδους νάρκης, απαιτούν χαμηλές και παρατεταμένες θερμοκρασίες. Αν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές, όπως στα σπίτια που είναι ζεστά, τότε τα έντομα συνεχίζουν την ανάπτυξή τους”, σημειώνει. Ιδιαίτερα το κοινό κουνούπι (*Culex pipiens*), που είναι ο κυριότερος διαβιβαστής του ιού του Δυτικού Νείλου, παραμένει δραστήριο σχεδόν όλο το χρόνο στην Ελλάδα.
Επιπλέον, οι επιστήμονες ανησυχούν επίσης για την προσαρμογή των νοσημάτων που μεταδίδονται από τα κουνούπια. Ο δρ Μιχαηλάκης εξηγεί ότι ο ιός του Δυτικού Νείλου έχει καταγραφεί και τους χειμερινούς μήνες, γεγονός που δείχνει ότι τόσο τα έντομα όσο και οι ιοί προσαρμόζονται στις νέες κλιματικές συνθήκες, αλλάζοντας τα δεδομένα στα πρώτα στάδια της εμφάνισής τους.
Το κουνούπι-τίγρης και οι νέες προκλήσεις
Εκτός από το κοινό κουνούπι, τα τελευταία χρόνια έχει εγκατασταθεί στην Ελλάδα και το Ασιατικό κουνούπι τίγρης (*Aedes albopictus*), το οποίο δραστηριοποιείται κατά τη διάρκεια της ημέρας. Αν και η αυτόχθονη μετάδοση μολυσματικών ασθενειών είναι σπάνια, πάντα υφίσταται ο κίνδυνος εισαγωγής κρουσμάτων, κυρίως αν κάποιος μεταφορέας έρθει από άλλες χώρες.
Επιπλέον, παρατηρείται ότι η δραστηριότητα του Aedes albopictus παρατείνεται, φτάνοντας μέχρι τα τέλη Ιανουαρίου, κάτι που δεν συνέβαινε πριν από κάποια χρόνια. Ψαχνόταν στα αυγά του, που παραμένουν σε καλή κατάσταση ακόμη και στο κρύο, γεγονός που δείχνει την προσαρμοστικότητα του είδους.
Αναφορικά με το δάγκειο πυρετό, η Ελλάδα έχει σημειώσει μέχρι τώρα μόνο εισαγόμενα περιστατικά, σε αντίθεση με άλλες χώρες της Μεσογείου. Ωστόσο, οι αρχές είναι σε εγρήγορση και έχουν αναπτύξει στρατηγικές για την πρόληψη της μετάδοσης.
Οικονομικές επιπτώσεις και επιχειρησιακή προετοιμασία
Η παρατεταμένη παρουσία των κουνουπιών δεν επιφέρει μόνο ανησυχίες για τη δημόσια υγεία αλλά και οικονομικό βάρος στα νοικοκυριά. Οι πολίτες είναι αναγκασμένοι να επενδύσουν σε μέτρα προστασίας. Οι δήμοι και οι περιφέρειες πρέπει να επενδύσουν σε προγράμματα κόντρα στις αυξημένες απειλές.
Επιπλέον, ο δρ Μιχαηλάκης σημειώνει την ανάγκη για συνεργασία μεταξύ των δήμων και των πολιτών: “Η καλή ενημέρωση και η συνεργασία αποτελούν κρίσιμα στοιχεία. Αν δεν λειτουργήσει μια αλυσίδα συνεργασίας, το σύστημα δεν θα αποδώσει”.
Για τους πολίτες, είναι ουσιώδης η κατανόηση της σημασίας των προσπαθειών για την καταπολέμηση των κουνουπιών, προκειμένου να διασφαλιστεί η ευημερία της δημόσιας υγείας και να μειωθεί η πιθανότητα μετάδοσης των ασθενειών.
Η σωστή διαχείριση αυτής της σύγχρονης πρόκλησης απαιτεί την κινητοποίηση όλων μας, καθώς οι κίνδυνοι που προέρχονται από τα κουνούπια είναι πιο επίκαιροι από ποτέ.
Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να επισκεφθείτε την ιστοσελίδα του ΕΟΔΥ.
