Η συζήτηση για το μέλλον της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) μετά το 2027 έχει μπει σε μια από τις πιο κρίσιμες φάσεις της. Οι πρόσφατες προτάσεις για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) της ΕΕ φέρνουν νέα δεδομένα στη χρηματοδότηση, καθώς και στον τρόπο στήριξης των παραγωγών και της γεωργίας. Η Κομισιόν διαβεβαιώνει ότι η γεωργία δεν χάνει τη στρατηγική της προτεραιότητα, όμως οι ευρωπαϊκές οργανώσεις των αγροτών και των συνεταιρισμών καταγγέλλουν «λογιστικά τεχνάσματα» και έλλειψη εγγυήσεων, ανησυχώντας για περαιτέρω αποδυνάμωση της ΚΑΠ και επιδείνωση του αγροτικού εισοδήματος.
Η προτεινόμενη αρχιτεκτονική της ΚΑΠ μετά το 2027 ενισχύει τις αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών, υπονομεύοντας την ενιαία αγορά και στρεβλώνοντας τον ανταγωνισμό, προειδοποιούν οι ευρωπαίοι αγρότες.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται η πρόταση της Επιτροπής για τη δημιουργία Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης. Μέσω αυτών, θα διατίθεται ένα βασικό πακέτο χρηματοδότησης ύψους 293,7 δισ. ευρώ. Σύμφωνα με την Κομισιόν, το ποσό αυτό θα διασφαλίσει τη συνέχεια της στήριξης του αγροτικού εισοδήματος και της διαχείρισης κρίσεων, προσφέροντας παράλληλα αυξημένη ευελιξία για τα κράτη μέλη.
Τα κονδύλια για τη νέα ΚΑΠ
Ωστόσο, αυτή η ευελιξία έχει προκαλέσει σημαντικές αντιδράσεις. Η «δεξαμενή σκέψης» (think tank) Farm Europe επισημαίνει ότι η Επιτροπή φαίνεται να μετατοπίζει την ευθύνη χρηματοδότησης από την ΕΕ στο εθνικό επίπεδο, προσφέροντας στα κράτη μέλη «επιλογές» και όχι δεσμεύσεις.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα επιπλέον 45 δισ. ευρώ που θα μπορούσαν να κινητοποιηθούν από το 2028 μέσω της πρόωρης πρόσβασης σε κονδύλια που προορίζονταν για την ενδιάμεση επανεξέταση του ΠΔΠ. Ωστόσο, αυτοί οι πόροι δεν είναι εγγυημένοι σε επίπεδο ΕΕ και θα εξαρτηθούν από τις εθνικές προτεραιότητες και τη δημοσιονομική βούληση κάθε κράτους.
Επιπλέον, η Επιτροπή προτείνει τη διάθεση τουλάχιστον 10% των πόρων κάθε εθνικού σχεδίου για επενδύσεις στις αγροτικές περιοχές, με στόχο χρηματοδότησης 48,7 δισ. ευρώ, ποσό που μπορεί να φτάσει τα 63,7 δισ. ευρώ μέσω των δανείων του προγράμματος «Catalyst Europe». Παρά την αποδοχή αυτής της πρωτοβουλίας, υπάρχουν σοβαρές αβεβαιότητες σχετικά με τη στήριξη των παραδοσιακών δράσεων αγροτικής ανάπτυξης.
Ο νέος μηχανισμός ασφαλείας ύψους 6,3 δισ. ευρώ, ο οποίος θα λειτουργεί ως ενισχυμένο αποθεματικό κρίσεων, έχει επίσης σημασία. Η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι αυτός ο μηχανισμός θα ενισχύσει την ανθεκτικότητα του τομέα, ενώ οι αγρότες όμως επισημαίνουν ότι τα διαρθρωτικά προβλήματα του εισοδήματος δεν μπορούν να λυθούν με προσωρινά μέτρα.
Πρέπει να σημειωθεί ότι η Farm Europe προειδοποιεί ότι τα προτεινόμενα 45 και 48,7 δισεκατομμύρια ευρώ αποτελούν μόνο επιλογές και όχι υποχρεώσεις κινητοποίησης πόρων. Αυτό προκαλεί περαιτέρω αβεβαιότητα ως προς την υποστήριξη των αγροτών.
«Απειλείται το εισόδημα των αγροτών»
Η κατάσταση έχει ενταθεί, όπως φάνηκε και από τη μαζική κινητοποίηση των κορυφαίων ευρωπαϊκών συνεταιριστικών οργανώσεων Copa – Cogeca στις 18 Δεκεμβρίου, όταν περίπου 10.000 αγρότες από όλα τα κράτη μέλη συγκεντρώθηκαν στις Βρυξέλλες. Η κινητοποίηση αυτή οδήγησε σε έκτακτη συνεδρίαση των υπουργών Γεωργίας της ΕΕ, όπου οι αγροτικές οργανώσεις δήλωσαν ότι οι απαντήσεις που δόθηκαν δεν ανταποκρίνονται στη σοβαρότητα της κρίσης.
Στην κοινή ανακοίνωσή τους, οι Copa – Cogeca προειδοποιούν ότι η προτεινόμενη αρχιτεκτονική της ΚΑΠ μετά το 2027 ενισχύει τις αποκλίσεις μεταξύ κρατών μελών, απειλώντας το εισόδημα των αγροτών και τους θεμελιώδεις στόχους της πολιτικής αυτής.
Πέρα από τα δημοσιονομικά, οι αγροτικές οργανώσεις συνδέουν τη συζήτηση για την ΚΑΠ με ζητήματα εμπορίου και κόστους παραγωγής. Η αντίθεσή τους στη συμφωνία με τον Mercosur παραμένει έντονη, καθώς πιστεύουν ότι οι διαφορετικοί παραγωγικοί κανόνες θέτουν σε κίνδυνο την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής γεωργίας. Ταυτόχρονα, η ένταξη των λιπασμάτων στον μηχανισμό CBAM έχει ήδη προκαλέσει αυξήσεις τιμών έως και 20%, επιβαρύνοντας περαιτέρω το κόστος για τους παραγωγούς.
Σύμφωνα με την Farm Europe, η αναγνώριση της προεδρίας της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ότι η ΚΑΠ χρειάζεται τουλάχιστον 400 δισ. ευρώ για να αντιμετωπιστεί ουσιαστικά στις σύγχρονες προκλήσεις, δείχνει μια σοβαρή μετατόπιση από τα περίπου 300 δισ. ευρώ που θεωρούνταν επαρκή. Ωστόσο, αυτή η αναγνώριση παραμένει θεωρητική και δεν συνοδεύεται από δεσμευτική πρόταση.
«Η Επιτροπή προχωρά με λογιστικά τεχνάσματα χωρίς να προχωρά σε ουσιαστικές αποφάσεις σχετικά με την ΚΑΠ», τονίζουν αρκετοί αναλυτές, υποδεικνύοντας ότι ακόμη υπάρχει δρόμος μπροστά για να καταλήξουν σε συμφωνία.
Από την πλευρά τους, οι Copa – Cogeca επισημαίνουν ότι οι αγρότες της Ευρώπης απαιτούν σαφείς και μακροπρόθεσμες αποφάσεις και όχι προσωρινές λύσεις. «Το μέλλον της ευρωπαϊκής γεωργίας και η επισιτιστική ασφάλεια 450 εκατομμυρίων πολιτών εξαρτώνται από έναν ισχυρό και ανταγωνιστικό τομέα», καταλήγουν.
