Οι επιστήμονες βρίσκονται ένα βήμα πιο κοντά στον εντοπισμό θραυσμάτων του άπιαστου DNA του Λεονάρντο ντα Βίντσι.
Μια ομάδα ερευνητών από το Έργο DNA Leonardo da Vinci ανέλυσε δείγματα από ένα σχέδιο με κόκκινη κιμωλία που πιθανώς αποδίδεται στον διάσημο πολυμαθή, καθώς και γράμματα που έγραψε ένας από τους γνωστούς ξαδέρφους του. Μέσα σε αυτό το συνονθύλευμα γενετικού υλικού ήταν θαμμένες αλληλουχίες ανθρώπινων χρωμοσωμάτων Υ που ανήκουν στην ίδια γενετική ομάδα, με κοινή καταγωγή στην Τοσκάνη, την περιοχή όπου γεννήθηκε ο Ντα Βίντσι. Συγκεκριμένα, ανήκουν στην ευρεία γενεαλογία E1b1b στο χρωμόσωμα Υ, η οποία μεταβιβάζεται από πατέρα σε γιο.
Τα ευρήματα, που παρουσιάστηκαν αυτή την εβδομάδα στο α προεκτυπωτικό χαρτί στον διακομιστή BioRxiv, προτείνετε ότι το DNA στον πίνακα μπορεί να ανήκει στον φημισμένο Ιταλό άνδρα της Αναγέννησης. Αν ναι, θα ήταν η πρώτη φορά που οι επιστήμονες εντόπισαν το DNA του.
Αν και οι ερευνητές προειδοποιούν ότι δεν μπορούν να συνδέσουν το DNA με τον ντα Βίντσι με απόλυτη βεβαιότητα, η ερευνητική διαδικασία που περιγράφουν δείχνει πώς οι πρόσφατες εξελίξεις στη σύγχρονη γενετική θα μπορούσαν να αναδιαμορφώσουν τον τρόπο που ο κόσμος της τέχνης σκέφτεται για την πιστοποίηση των έργων. Μια διαδικασία που αυτή τη στιγμή ολοκληρώνεται με επίπονη εξέταση πάνω από πινελιές και κάνοντας μορφωμένες εικασίες θα μπορούσε να γίνει πιο ακριβής αναζητώντας βιολογικές υπογραφές όπως τα δακτυλικά αποτυπώματα που άφησε πίσω του ένας καλλιτέχνης. Σε πιο προσωπικό επίπεδο, τα ευρήματα σημαίνουν ότι οι ερευνητές που συμμετέχουν σε αυτήν την εργασία είναι ένα βήμα πιο κοντά στην τελική αναγνώριση του DNA του Ντα Βίντσι – ένα ταξίδι που ξεκίνησε πριν από σχεδόν μια δεκαετία.
«Μαζί, αυτά τα δεδομένα καταδεικνύουν τη σκοπιμότητα, καθώς και τους περιορισμούς του συνδυασμού της μεταγονιδιωματικής και της ανάλυσης δεικτών ανθρώπινου DNA για την επιστήμη της πολιτιστικής κληρονομιάς, παρέχοντας μια βασική ροή εργασίας για μελλοντικές μελέτες επιστήμης διατήρησης και έρευνες βάσει υποθέσεων προέλευσης, πιστοποίησης ταυτότητας και ιστορίας χειρισμού», γράφει η ομάδα στην εργασία της.
Ο κύριος συγγραφέας της εργασίας και το Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ και μικροβιολόγος Νορμπέρτο Γκονζάλες-Ζουάρμπεπου έχει εργαστεί με το έργο DNA του ντα Βίντσι για χρόνια, λέει Λαϊκή Επιστήμη ότι Αρχικά άρχισε να αναζητά την παρουσία μικροβίων σε έργα τέχνης και πολιτιστικά αντικείμενα για λόγους συντήρησης. Τα επιτυχημένα ευρήματα εκεί οδήγησαν τον ίδιο και τους συναδέλφους του να υποθέσουν ότι σε αυτά τα τεχνουργήματα θα μπορούσαν επίσης να ενσωματωθούν ανθρώπινες βιολογικές υπογραφές.
«Έτσι, στοχεύσαμε να παρουσιάσουμε μια πλατφόρμα που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη του DNA πολλών βασιλείων», λέει ο Gonzalez-Juarbe.
Το χαμένο DNA του Ντα Βίντσι
Παρά το γεγονός ότι είναι μια από τις πιο γνωστές φιγούρες της Ευρωπαϊκής Αναγέννησης, η γενετική ιστορία του ντα Βίντσι είναι καλυμμένη με μυστήριο. Ερευνητές στην Ιταλία ισχυρίζονται ότι έχουν εντόπισε 14 εν ζωή απογόνους των άμεσων συγγενών τουαλλά από όσο μπορούν να πουν οι ιστορικοί, ο Ντα Βίντσι δεν έκανε κανένα δικό του παιδί. Η ανάλυση των λειψάνων του επίσης δεν είναι δυνατή επειδή η εκκλησία στην οποία τάφηκε καταστράφηκε μετά τη Γαλλική Επανάσταση. Μέχρι στιγμής, οι ερευνητές έχουν επίσης αρνηθεί την πρόσβαση στον υποτιθέμενο τάφο του στο Το Château d’Amboise στο Amboise της Γαλλίας.
Αυτό άφησε τους επιστήμονες να ψάξουν για ίχνη γενετικού υλικού που μπορεί να άφησε ο ζωγράφος στα έργα του. Σε αυτή την περίπτωση, οι ερευνητές στράφηκαν στο σχέδιο με κιμωλία με τίτλο «Holy Child», το οποίο βρισκόταν στην ιδιωτική συλλογή του όψιμος έμπορος τέχνης Fred Kline τα τελευταία 20 χρόνια. Ο Gonzalez-Juarbe λέει ότι αυτός και οι συνάδελφοί του επικοινώνησαν με τον Kline για να σπουδάσουν σχέδιο πριν πεθάνει.
Μετά από κάποιες αρχικές δοκιμές για τον προσδιορισμό των σωστών πρωτοκόλλων εξαγωγής, ο Gonzalez-Juarbe πέρασε απαλά την επιφάνεια του σχεδίου τον Απρίλιο του 2024 χρησιμοποιώντας μια «ελάχιστα επεμβατική» τεχνική που προοριζόταν να συλλέξει βιολογικές υπογραφές χωρίς να καταστρέψει το έργο. Αυτό το μικρό μάκτρο, παρόμοιο με τον τύπο που πολλοί άνθρωποι κολλάνε τα ρουθούνια τους για ένα τεστ COVID-19, συγκέντρωσε υποδείξεις ιστορίας μισής χιλιετίας
Ταξινόμηση μέσω της γονιδιωματικής ιστορίας
Δεδομένου ότι το χαρτί είναι πορώδες, απορροφά ακόμη και αμυδρά ίχνη ιδρώτα και δέρματος, τα οποία μπορούν να μεταφέρουν ψίθυρους DNA. Αλλά το χαρτί δεν κάνει διακρίσεις μεταξύ των πηγών DNA. Γι’ αυτό οι ερευνητές δεν μπορούν απλώς να αναζητήσουν σημάδια του γενετικού υλικού του Ντα Βίντσι στη «Μόνα Λίζα» ή «Ο Μυστικός Δείπνος». Και στις δύο περιπτώσεις, αμέτρητα ανθρώπινα χέρια έχουν έρθει σε επαφή με αυτά τα έργα τα τελευταία 500 χρόνια, αφήνοντας πίσω τους ένα συνονθύλευμα γενετικών υπογραφών.
Ένα από αυτά τα ανθρώπινα χέρια ανήκε στον Κλάιν. Ευτυχώς θυμήθηκε η γυναίκα του ότι είχε στείλει προηγουμένως ένα φιαλίδιο με το σάλιο του στην εταιρεία προσωπικής γενετικής 23andMe. Ο Gonzalez-Juarbe και οι συνεργάτες του κατάφεραν να λάβουν αυτή την αλληλουχία DNA και να την εξαλείψουν αποτελεσματικά από τη λίστα των πιθανοτήτων. Αλλά αυτό ήταν απλώς μια σταγόνα στον γενετικό ωκεανό. Στην πραγματικότητα, η συντριπτική πλειοψηφία του DNA που ανακτήθηκε από το «Holy Child» δεν ήταν καθόλου ανθρώπινης προέλευσης: περίπου το 99 τοις εκατό προερχόταν από βακτήρια, μύκητες και φυτά.
Κάποιο από αυτό το μη ανθρώπινο DNA αποδείχθηκε χρήσιμο. Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι μία από τις ακολουθίες ανήκε σε γλυκές πορτοκαλιές (Citrus sinensis), που ήταν γνωστό ότι καλλιεργούνταν στους κήπους των Μεδίκων στην κεντρική Ιταλία κατά την εποχή του Ντα Βίντσι. Αυτή η ένδειξη είπε στους γενετιστές ότι ήταν στο σωστό δρόμο. Η ομάδα βρήκε επίσης σημάδια Πλασμώδιο DNA. Το μονοκύτταρο παράσιτο ήταν ενδημικό στην ίδια περιοχή της Ιταλίας και ήταν υπεύθυνο για το θάνατο πολλών μελών της οικογένειας των Μεδίκων. Βρέθηκαν επίσης θραύσματα DNA από φυτά και ζώα που ήταν γνωστό ότι χρησιμοποιούνταν σε καταστήματα τέχνης εκείνη την εποχή.
Σχετικές ιστορίες
«Υπήρχαν μη ανθρώπινες αλληλουχίες που χαρτογραφήθηκαν σε ζώα, φυτά και άλλα μικρόβια που ταιριάζουν με τον τύπο του περιβάλλοντος της Τοσκάνης την εποχή του Λεονάρντο», λέει ο Gonzalez-Juarbe. «Για παράδειγμα, η παρουσία φυτών όπως τα γλυκά πορτοκάλια, που είναι γνωστό ότι είναι σύμβολο δύναμης για την οικογένεια των Μεδίκων και υπάρχουν στα παλάτια και τους κήπους τους».
Ωστόσο, για να περιορίσουν το εναπομείναν ανθρώπινο DNA, χρειάζονταν ένα σημείο σύγκρισης. Εκεί μπήκε στο παιχνίδι η αλληλογραφία των συγγενών του.
Εφόσον οι ερευνητές ήξεραν ότι τα αντίστοιχα γράμματα είχαν μετατοπίσει τα χέρια μεταξύ αρκετών απογόνων του Ντα Βίντσι (και ήταν σφραγισμένα με έναν αντίχειρα), μπορούσαν να έχουν εμπιστοσύνη ότι τα τμήματα του χρωμοσώματος Υ ήταν στις γενεαλογίες του. Τα χρωμοσώματα Υ μεταβιβάζονται από πατέρα σε γιο και παραμένουν ουσιαστικά αμετάβλητα σε πολλές γενιές.
Σε αυτή την περίπτωση, τα δείγματα του χρωμοσώματος Υ τόσο στο σχέδιο όσο και στα γράμματα εντοπίστηκαν σε απλοομάδα με την επισήμανση E1b1b, η οποία εντοπίζεται στην Τοσκάνη. Αυτό υποδηλώνει ότι η αλληλουχία DNA που βρίσκεται στο σχέδιο και στα γράμματα είναι από τις ίδιες οικογενειακές γραμμές.
“Ο [human] Τα δείγματα είχαν σύνθετα προφίλ που έδειχναν ότι περισσότερα από ένα άτομα χειρίστηκαν το κομμάτι και η ύπαρξη περισσότερων από ένα τεχνουργημάτων από δύο διαφορετικές τοποθεσίες που έδειχναν έναν παρόμοιο δείκτη χρωμοσώματος Υ ήταν η ενδιαφέρουσα παρατήρηση», λέει ο Gonzalez-Juarbe. «Ωστόσο, αυτό πρέπει να επικυρωθεί περαιτέρω με πρόσθετη δειγματοληψία. Δεν μπορούμε να επιβεβαιώσουμε σε αυτό το στάδιο ότι το αποτέλεσμα είναι η καταγωγή του Λεονάρντο».
Μπορεί λοιπόν να έχουμε το DNA του Λεονάρντο. Τώρα τι;
Αξίζει να σημειωθεί ότι όλα αυτά είναι δυνατά μόνο χάρη στις ραγδαίες προόδους της σύγχρονης γενετικής, που επιτρέπουν στους επιστήμονες να διαβάζουν μικροσκοπικά θραύσματα DNA και να προσδιορίζουν την πηγή τους. Αυτό απλά δεν ήταν εφικτό μέχρι τα τέλη του 20ου αιώνα.
Αλληλουχία γονιδιώματος κυνηγετικού όπλουη τεχνική που χρησιμοποιείται σε αυτή τη μελέτη, επιτρέπει στους επιστήμονες να αλληλουχούν όλο το γενετικό υλικό σε ένα δείγμα ταυτόχρονα, αντί να στοχεύουν ένα γονίδιο τη φορά. Τις τελευταίες δεκαετίες, οι ερευνητές έχουν επίσης συγκεντρώσει τεράστιες βάσεις δεδομένων γονιδιώματος, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να διασταυρώσουν γρήγορα τα αποτελέσματά τους.
Η αλληλούχιση του γονιδιώματος του Ντα Βίντσι θα μπορούσε να ανοίξει πολλές πιθανότητες. Προφανώς θα μπορούσε να ρίξει φως σε φυσικά χαρακτηριστικά όπως το χρώμα των ματιών και των μαλλιών του εφευρέτη, καθώς και το ύψος. Αλλά θα μπορούσε επίσης ποιητικά να απαντήσει σε μια θεωρία που περιβάλλει τις ικανότητές του. Ορισμένοι ιστορικοί τέχνης πιστεύουν ότι ο ντα Βίντσι μπορεί να είχε ένα έμφυτη ικανότητα να «βλέπουν» περισσότερα καρέ ανά δευτερόλεπτο από τον μέσο άνθρωπο. Εάν αυτό είναι αλήθεια, η ανάλυση του γονιδιώματός του θα μπορούσε να δώσει μια εικόνα για το εάν υπάρχει ένα γενετικό χαρακτηριστικό που συνδέεται με αυτή την ικανότητα.
Και οι δυνατότητες δεν σταματούν μόνο με τον Ντα Βίντσι. Εάν οι γενετιστές μπορούν να προσδιορίσουν την αλληλουχία του γονιδιώματός του, οι ερευνητές θα μπορούσαν θεωρητικά να αναζητήσουν την ίδια βιολογική υπογραφή σε άλλα έργα αμφισβητήσιμης προέλευσης για να δουν αν τα άγγιξαν πραγματικά τα χέρια του. Δεν υπάρχει λόγος να μην εφαρμόζεται η ίδια αρχή και σε άλλους καλλιτέχνες. Αυτή η ικανότητα ελέγχου ταυτότητας έργων τέχνης θα μπορούσε να κάνει ένα πραγματικό βαθούλωμα στο εκτιμάται ότι 4 έως 5 δισεκατομμύρια δολάρια σε απάτη τέχνης αναφέρεται κάθε χρόνο.
Προχωρώντας προς τα εμπρός, ο Gonzalez-Juarbe λέει ότι ελπίζει ότι αυτή η έκθεση θα αυξήσει τις πιθανότητές τους να αποκτήσουν πρόσβαση στην ανάλυση πρόσθετων σχεδίων και επιστολών του Ντα Βίντσι. Ο τελικός στόχος όλων αυτών, λέει, είναι να συγκροτηθεί μια πληρέστερη εικόνα των ατόμων που άφησαν ένα τεράστιο σημάδι στην ιστορία.
«Θα θέλαμε να μάθουμε περισσότερα για την ιστορία του, για την καταγωγή του και για αυτόν ως οραματιστή», προσθέτει ο Gonzalez-Juarbe.
2025 PopSci Outdoor Gift Guide
VIA: popsci.com
