«Όλα τριγύρω αλλάζουν κι όλα τα ίδια μένουν». Ο γνωστός στίχος αποτυπώνει την εκτίμηση της πρώην επικεφαλής οικονομολόγου του ΔΝΤ και νυν καθηγήτριας του Χάρβαρντ, Γκίτα Γκοπινάθ, σε άρθρο της στους Financial Times. Στην ανάλυσή της, παρουσιάζει την επιφανειακή ανάγνωση της παγκόσμιας οικονομίας, όπου οι βασικοί μακροοικονομικοί δείκτες δείχνουν σταθερότητα, παρά τις έντονες γεωπολιτικές και εμπορικές αναταραχές, κάτι που σύμφωνα με την ίδια είναι απλά απατηλό.
Το 2025 χαρακτηρίστηκε από την εκτίναξη των αμερικανικών δασμών στο υψηλότερο επίπεδο της τελευταίας εκατοετίας, από τα κινεζικά αντίποινα και από αυξημένη πολιτική αβεβαιότητα. Παρά ταύτα, η παγκόσμια ανάπτυξη προβλέπεται στο 3,2%, ακριβώς όπως και οι περσινές εκτιμήσεις. Ωστόσο, αυτή η εικόνα δεν αντικατοπτρίζει το πλήρες βάθος των εν εξελίξει προβλημάτων.
Η Γκοπινάθ τονίζει ότι οι οικονομικές επιπτώσεις τέτοιων σοκ δεν εκδηλώνονται άμεσα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Brexit: αν και το αρχικό πλήγμα φάνηκε περιορισμένο, δέκα χρόνια μετά, το Ηνωμένο Βασίλειο εκτιμάται ότι έχει χάσει 6%–8% του ΑΕΠ του σε σύγκριση με την πορεία του πριν το Brexit. Αυτό υποδεικνύει ότι η δομική ζημιά μπορεί να συσσωρεύεται αργά και να γίνεται ορατή μόνο όταν δεν μπορεί πια να αναστραφεί.
Η φαινομενική «ανθεκτικότητα» της παγκόσμιας οικονομίας απέναντι στους δασμούς εξηγείται, εν μέρει, από το γεγονός ότι οι πραγματικοί δασμοί είναι χαμηλότεροι των ανακοινωθέντων, λόγω πολυάριθμων εξαιρέσεων. Παρόλα αυτά, το μέσο επίπεδο του 14% συνιστά σοβαρή κλιμάκωση.
Εκρηξη ΑΙ και δημοσιονομικών εξόδων
Δύο βασικοί παράγοντες έχουν αντισταθμίσει τις αρνητικές επιπτώσεις. Ο πρώτος είναι η δραματική αύξηση των επενδύσεων στην Τεχνητή Νοημοσύνη, που έχει οδηγήσει σε άνοδο των χρηματιστηρίων και έχει στηρίξει την ανάπτυξη στις ΗΠΑ, καθώς και σε εξαγωγικές οικονομίες όπως η Ταϊβάν και η Νότια Κορέα. Ο δεύτερος παράγοντας είναι η επιθετική δημοσιονομική πολιτική, όχι μόνο στις ΗΠΑ, αλλά και στη Γερμανία και την Κίνα, η οποία έχει καλύψει τις απώλειες λόγω των δασμών και έχει δημιουργήσει την εντύπωση μιας σταθερής χρονιάς.
Όμως, κάτω από την επιφάνεια, η παγκόσμια οικονομία παραμένει εύθραυστη. Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η κατάσταση στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης, όπου οι επενδυτές αρχίζουν να αμφισβητούν τη διαφορά μεταξύ των υπέρογκων αποτιμήσεων και των πραγματικών αποδόσεων.
Εταιρίες όπως η Meta έχουν δεχθεί πιέσεις λόγω των τεράστιων δαπανών τους στην ΑΙ, χωρίς αντίστοιχα έσοδα. Ταυτόχρονα, το επιχειρηματικό μοντέλο της ΑΙ αντιμετωπίζει εγγενείς προκλήσεις, καθώς το υψηλό κόστος λειτουργίας σημαίνει ότι οι σημερινές χαμηλές συνδρομές δεν επαρκούν για βιώσιμη κερδοφορία. Αν και η ΑΙ θεωρείται μετασχηματιστική τεχνολογία, ο κίνδυνος μιας απότομης διόρθωσης, παρόμοιας με τη φούσκα των dotcom, είναι αρκετά πραγματικός.
Υπαρκτοί κίνδυνοι
Η υποτιθέμενη ανθεκτικότητα απέναντι στους δασμούς αποδεικνύεται παραπλανητική. Το μεγαλύτερο μέρος του κόστους έχει απορροφηθεί από τις αμερικανικές επιχειρήσεις, με τους καταναλωτές να μην μένουν απλήρωτοι. Οι δασμοί έχουν προσθέσει περίπου 0,7 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό, μειώνοντας το εισόδημα του μέσου αμερικανικού νοικοκυριού κατά 600 δολάρια.
Σύμφωνα με την Γκοπινάθ, οι ζημιές θα γίνουν πιο εμφανείς το 2026, καθώς θα εξασθενήσει η προσωρινή προστασία που προσέφεραν οι εμπροσθοβαρείς εισαγωγές και οι επιχειρήσεις θα μετακυλίσουν μεγαλύτερο μέρος του κόστους στους καταναλωτές.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η Κίνα εξακολουθεί να στηρίζεται υπερβολικά στις εξαγωγές, ενώ το νέο πενταετές σχέδιο κινδυνεύει να ενισχύσει τις διαρθρωτικές ανισορροπίες εις βάρος της εσωτερικής κατανάλωσης. Η Ευρώπη χρειάζεται επίσης να προχωρήσει σε βαθιές εσωτερικές μεταρρυθμίσεις για να αυξήσει την παραγωγικότητα και την ελκυστικότητά της, παρά το γεγονός ότι υπερασπίζεται το σύστημα κανόνων. Τέλος, η αποσύνδεση των ΗΠΑ από την ΕΕ θεωρείται επιβλαβής στρατηγική, καθώς υπονομεύει τη σταθερότητα του παγκόσμιου συστήματος.
Το 2025 έρχεται ως χρονιά λανθάνουσας καμπής. Το ερώτημα είναι αν το 2026 θα αποτελέσει την ευκαιρία διόρθωσης μέσω διεθνούς συνεργασίας, προτού οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις γίνουν μη αναστρέψιμες.
