Τα συντηρητικά είναι πανταχού παρόντα στη διατροφή μας. Προστίθενται σε τρόφιμα με σκοπό την παράταση της διάρκειας ζωής τους στο ράφι. Ωστόσο, τελευταία ερευνητικά δεδομένα υποδεικνύουν ότι αυτά τα πρόσθετα ενδέχεται να έχουν σοβαρές συνέπειες για την ανθρώπινη υγεία. Μια πρόσφατη, εκτενής μελέτη —η πρώτη του είδους της παγκοσμίως— συνδέει τη συστηματική κατανάλωση ορισμένων χημικών προσθέτων με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2.
Το εύρημα αυτό είναι ιδιαιτέρως ανησυχητικό, δεδομένου ότι τα συγκεκριμένα συντηρητικά δεν είναι σπάνιες ή εξειδικευμένες ουσίες. Αυτά χρησιμοποιούνται ευρέως σε επεξεργασμένα τρόφιμα καθημερινής κατανάλωσης, τα οποία καταναλώνουν εκατομμύρια άνθρωποι συχνά χωρίς να έχουν πλήρη επίγνωση των συστατικών τους.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications, βασίστηκε σε στοιχεία που συλλέχθηκαν από περισσότερους από 100.000 ενήλικες. Διεξήχθη από επιστήμονες του INSERM, του INRAE, του Πανεπιστημίου Sorbonne Paris Nord, του Πανεπιστημίου Paris Cité και του CNAM στο πλαίσιο της εθνικής ερευνητικής ομάδας CRESS-EREN για την επιδημιολογία της διατροφής.
Τα συντηρητικά αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης κατηγορίας προσθέτων που χρησιμοποιούνται εκτεταμένα από τη βιομηχανία τροφίμων. Η έκταση αυτής της χρήσης αποτυπώνεται στα στοιχεία της διεθνούς βάσης δεδομένων Open Food Facts: το 2024, είχαν καταγραφεί περίπου 3,5 εκατομμύρια διαφορετικά τρόφιμα και ποτά, εκ των οποίων πάνω από 700.000 περιείχαν τουλάχιστον ένα συντηρητικό.
Στην ανάλυση τους, οι ερευνητές κατηγοριοποίησαν τα συντηρητικά σε δύο κύριες κατηγορίες. Η πρώτη περιλαμβάνει τα μη αντιοξειδωτικά συντηρητικά που περιορίζουν την ανάπτυξη μικροοργανισμών και επιβραδύνουν την αλλοίωση των τροφίμων. Η δεύτερη αφορά τα αντιοξειδωτικά πρόσθετα που προστατεύουν τα τρόφιμα από την οξείδωση.
Στις ετικέτες τροφίμων, αυτά τα πρόσθετα αναφέρονται με κωδικούς Ε: από Ε200 έως Ε299 για τα συντηρητικά και από Ε300 έως Ε399 για τα αντιοξειδωτικά.
Μέχρι σήμερα, η ανησυχία γύρω από τα συντηρητικά στηριζόταν κυρίως σε πειραματικά δεδομένα. Ειδικές εργαστηριακές μελέτες είχαν δείξει ότι ορισμένα από αυτά τα πρόσθετα μπορούν να προκαλέσουν κυτταρικές βλάβες ή να διαταράξουν μεταβολικές διεργασίες. Ωστόσο, έλειπε μια άμεση επιδημιολογική σχέση με τον διαβήτη τύπου 2 σε μεγάλους πληθυσμούς.
Αυτό το κενό επιχείρησε να καλύψει η γαλλική ερευνητική ομάδα υπό την καθοδήγηση της Ματίλντ Τουβιέ, διευθύντριας ερευνών στο INSERM. Οι επιστήμονες ανάλυσαν δεδομένα από τη μακροχρόνια μελέτη NutriNet-Santé, εξετάζοντας τη μακροχρόνια έκθεση σε συντηρητικά και την εμφάνιση διαβήτη τύπου 2.
Περισσότεροι από 100.000 Γάλλοι ενήλικες παρακολουθήθηκαν από το 2009 έως το 2023. Οι συμμετέχοντες παρείχαν τακτικά λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με το ιατρικό τους ιστορικό, τις συνήθειες τους, τη φυσική τους δραστηριότητα και το κοινωνικοδημογραφικό τους προφίλ, καθώς και την τροφή τους μέσα από επαναλαμβανόμενες 24ωρες ανακλήσεις.
Η ανάλυση αποκάλυψε την παρουσία 58 διαφορετικών συντηρητικών στα τρόφιμα που κατανάλωναν οι συμμετέχοντες — 33 συντηρητικά και 27 αντιοξειδωτικά πρόσθετα. Από αυτά, 17 μελετήθηκαν ξεχωριστά, καθώς καταναλώνονταν από τουλάχιστον το 10% του δείγματος.
Για τη στατιστική εξαγωγή των αποτελεσμάτων, οι ερευνητές εξέτασαν όλους τους βασικούς παράγοντες κινδύνου για τον διαβήτη, συμπεριλαμβανομένων της ηλικίας, του φύλου, του μορφωτικού επιπέδου, του καπνίσματος, της κατανάλωσης αλκοόλ, καθώς και τη συνολική ποιότητα της διατροφής, με δεδομένα για θερμίδες, ζάχαρη, αλάτι, κορεσμένα λιπαρά και φυτικές ίνες.
Κατά τη διάρκεια σχεδόν 15 ετών παρακολούθησης, 1.131 περιπτώσεις διαβήτη τύπου 2 καταγράφηκαν σε σύνολο 108.723 εθελοντών. Τα αποτελέσματα ήταν σαφή: οι συμμετέχοντες με την υψηλότερη κατανάλωση συντηρητικών εμφάνισαν 47% μεγαλύτερο κίνδυνο για διαβήτη τύπου 2 συγκριτικά με εκείνους που κατανάλωναν τα χαμηλότερα επίπεδα. Τα μη αντιοξειδωτικά συντηρητικά συνδέθηκαν με αύξηση του κινδύνου κατά 49%, ενώ τα αντιοξειδωτικά πρόσθετα αύξησαν τον κίνδυνο κατά 40%.
Αξιοσημείωτο είναι ότι από τα 17 συντηρητικά που μελετήθηκαν χωριστά, τα 12 συσχετίστηκαν με αυξημένο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2 όταν καταναλώνονταν σε υψηλές ποσότητες. Πρόκειται για ουσίες ευρέως χρησιμοποιούμενες στη βιομηχανία τροφίμων για τη συντήρηση και τη σταθεροποίηση προϊόντων της καθημερινής διατροφής.
