Σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Sustainability, οι πολιτικές για την κλιματική αλλαγή που επιδιώκουν να αλλάξουν τον τρόπο ζωής των πολιτών — όπως η μείωση της κατανάλωσης κρέατος, οι απαγορεύσεις αυτοκινήτων στα κέντρα των πόλεων και οι περιορισμοί στα αεροπορικά ταξίδια — μπορεί να υπονομεύσουν τη δημόσια στήριξη για την κλιματική δράση.
Οι συγγραφείς της μελέτης προειδοποιούν ότι ορισμένα μέτρα, τα οποία υποτίθεται ότι προάγουν τη βιωσιμότητα, μπορεί να έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα εάν οι πολίτες αισθάνονται «εξαναγκασμένοι» να συμμορφωθούν. Αυτές οι πολιτικές, αντί να ενισχύσουν τη δέσμευση για ένα βιώσιμο περιβάλλον, μπορεί να υποβαθμίσουν τις «πράσινες» αξίες των ατόμων και να περιορίσουν τη στήριξή τους σε άλλες κλιματικές πρωτοβουλίες.
«Οι πολιτικές δεν ενισχύουν απλώς συγκεκριμένες συμπεριφορές», δήλωσε η Κάτριν Σμελτζ, συμπεριφορική οικονομολόγος και ψυχολόγος στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο της Δανίας και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης. «Μπορούν να μεταβάλλουν τις βαθύτερες αξίες των ανθρώπων, προκαλώντας θετικές αλλά και αρνητικές συνέπειες», πρόσθεσε.
Η μελέτη ερεύνησε περισσότερους από 3.000 ανθρώπους στη Γερμανία, με δείγμα που αντανακλούσε τη δημογραφική σύνθεση της χώρας. Οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν διάφορες κλιματικές πολιτικές, ενώ έγιναν επίσης συγκρίσεις με τα μέτρα που εφαρμόστηκαν κατά την πανδημία Covid-19.
Για περισσότερες πληροφορίες, διαβάστε: Τι έμαθε η Ευρώπη από την πανδημία του Covid;
Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι οι υποχρεωτικές πολιτικές που αφορούν τον τρόπο ζωής — όπως η απαγόρευση αυτοκινήτων στις πόλεις — μπορεί να προκαλέσουν μεγάλες αντιδράσεις, ακόμα και από άτομα που δεσμεύονται σε βιώσιμες πρακτικές. Σε πολλές περιπτώσεις, οι ερωτώμενοι αντέδρασαν πιο αρνητικά στους κλιματικούς κανόνες απ’ ότι στους περιορισμούς της πανδημίας.
Η μελέτη προσδιορίζει αυτή την αντίδραση ως «φαινόμενο εκτοπισμού» (crowding-out effect), όπου η δυσαρέσκεια από τον έλεγχο και την επιβολή υπερισχύει της προδιάθεσης των πολιτών να υιοθετούν φιλικές προς το περιβάλλον πρακτικές, όπως η χρήση ποδηλάτου και δημόσιων συγκοινωνιών.
«Αυτές οι δυνάμεις εκτοπισμού είναι αρκετά ισχυρές ώστε να ανησυχούν τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής», ανέφερε ο Σαμ Μπόουλς, οικονομολόγος στο Ινστιτούτο Santa Fe και συν-συγγραφέας της μελέτης.
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά σημεία της μελέτης είναι ότι η αντίθεση σε υποχρεωτικά μέτρα για το κλίμα ήταν ισχυρότερη ακόμα και από τη δυσαρέσκεια που προκλήθηκε λόγω των έκτακτων μέτρων της πανδημίας. Οι ερευνητές κατέγραψαν ότι η αρνητική αντίδραση ήταν 52% εντονότερη για τις κλιματικές παρεμβάσεις.
«Είναι αξιοσημείωτο ότι είδαμε εξαιρετική εχθρότητα στις ΗΠΑ και αλλού νωρίτερα λόγω της πανδημίας. Φαίνεται ότι τα ζητήματα που σχετίζονται με το κλίμα μπορεί να προκαλέσουν ακόμα μεγαλύτερες αντιδράσεις», υπογράμμισε ο Μπόουλς.
Η Σημασία της Αλλαγής Τρόπου Ζωής
Η αλλαγή τρόπου ζωής είναι ένα κορυφαίο θέμα στις συζητήσεις για την κλιματική αλλαγή, καθώς καθημερινές συνήθειες — όπως ο τρόπος μετακίνησης και η διατροφή — συμβάλλουν σημαντικά στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Η κατανάλωση κρέατος, για παράδειγμα, ευθύνεται για περίπου το 14–15% των παγκόσμιων εκπομπών, κυρίως λόγω του μεθανίου που αποδεσμεύεται από τα βοοειδή και των εκτάσεων γης που απαιτούνται για τη ζωοτροφή.
Οι μεταφορές συνιστούν επίσης σημαντικό παράγοντα, καθώς αντιπροσωπεύουν περίπου το 25% των παγκόσμιων εκπομπών CO2, με τα ιδιωτικά αυτοκίνητα να έχουν τον μεγαλύτερο ρόλο. Μια μικρή ομάδα επιβατών που ταξιδεύει αεροπορικώς συχνά επιβαρύνει αναλογικά περισσότερο τις εκπομπές από τις αερομεταφορές.
Ωστόσο, οι συγγραφείς της μελέτης τονίζουν ότι αυτό δεν σημαίνει πως οι κυβερνήσεις θα πρέπει να παρατήσουν τις στρατηγικές για τη μείωση των εκπομπών μέσω αλλαγών στην κατανάλωση και τις μετακινήσεις. Η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) έχει εκτιμήσει ότι οι αλλαγές στον τρόπο ζωής θα μπορούσαν να μειώσουν τις παγκόσμιες εκπομπές έως και 70% μέχρι το 2050.
Καθοριστικός είναι ο τρόπος που σχεδιάζονται οι πολιτικές. Σύμφωνα με τη μελέτη, οι πολίτες είναι λιγότερο αρνητικοί σε μέτρα όταν πιστεύουν ότι είναι αποτελεσματικά στη μείωση των εκπομπών, σέβονται την ιδιωτικότητά τους και δεν περιορίζουν τις ελευθερίες τους. Για παράδειγμα, στη Γερμανία, οι ερωτώμενοι ήταν λιγότερο αντίθετοι στους περιορισμούς πτήσεων μικρών αποστάσεων απ’ ότι στους περιορισμούς στην κυκλοφορία αυτοκινήτων, πιθανόν επειδή οι σιδηροδρομικές μεταφορές προσφέρουν μια ρεαλιστική εναλλακτική.
«Οι άνθρωποι είναι πιο ανοικτοί σε πολιτικές που θεωρούν αποτελεσματικές», είπε η Κάτριν Σμελτζ. «Αντιδρούν θετικά όταν δεν αισθάνονται ότι περιορίζεται η ελευθερία τους».
Η έρευνα έχει ήδη ενεργοποιήσει συζητήσεις στους κύκλους πολιτικής και ακαδημαϊκής κοινότητας σχετικά με το πώς να σχεδιαστούν μέτρα για το κλίμα που ενισχύουν τη στήριξη αντί να προκαλούν αντίσταση.
«Οι επιστημονικές και τεχνολογικές λύσεις για τη μετάβαση σε έναν κόσμο με λιγότερες εκπομπές άνθρακα είναι ήδη διαθέσιμες», δήλωσε ο Μπόουλς. «Αυτό που λείπει είναι η κοινωνική και συμπεριφορική γνώση για την υποστήριξη αποτελεσματικών και πολιτικά βιώσιμων κλιματικών μέτρων» κατέληξε.
ΠΗΓΗ: Independent
