Η οθόνη των ψηφιακών συσκευών έχει εξελιχθεί σε έναν αναπόσπαστο σύντροφο της καθημερινότητάς μας, ωστόσο, οι συνέπειες της υπερβολικής έκθεσης σ’ αυτήν αναδεικνύονται με ανησυχητικούς ρυθμούς. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία του ΟΟΣΑ, το 44% των πολιτών αφιερώνει πάνω από 5 ώρες ημερησίως μπροστά από μια οθόνη, με το ποσοστό αυτό να φτάνει το 41% για τους νεότερους (18-25 ετών) και με ιδιαίτερη επιβάρυνση στις γυναίκες. Οι χώρες όπως το Μεξικό (50%), η Βραζιλία (48%) και η Νότια Αφρική (45%) είναι οι πιο έντονα εκτεθειμένες, μια ξεκάθαρη ένδειξη ότι η πραγματικότητα ξεπερνά τις παγκόσμιες συστάσεις υγείας.
Η σύνδεση μεταξύ του χρόνου που περνάμε στην οθόνη και της ψυχικής ευημερίας είναι άμεση: όσο περισσότεροι χρόνοι μπροστά σε οθόνες, τόσο περισσότερες αρνητικές συνέπειες. Ο ΟΟΣΑ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ευημερία αρχίζει να μειώνεται δραματικά μόλις ξεπεραστούν οι δύο ώρες έκθεσης. Έτσι, άτομα που αφιερώνουν πάνω από 5 ώρες σε οθόνες, καταγράφουν μέση ευημερία 51 μονάδων, έναντι 60 μονάδων που παρατηρείται στις ομάδες μέτριας χρήσης (1–3 ώρες).
Πώς η οθόνη «ροκανίζει» την ευημερία
Αυτή η απογοητευτική εικόνα αντικατοπτρίζεται και στους δείκτες ικανοποίησης από τη ζωή και ευδαιμονίας. Οι χρήστες που περιορίζουν το screen time τους παρουσιάζουν υψηλότερα επίπεδα ικανοποίησης. Οι στατιστικές του ΟΟΣΑ αποτυπώνουν την τραγική αλήθεια:
- 44% υψηλότερη πιθανότητα κακής ψυχικής υγείας,
- 47% περισσότερες πιθανότητες χαμηλής ικανοποίησης από τη ζωή,
- 62% υψηλότερη πιθανότητα χαμηλής ευδαιμονίας σε σχέση με όσους χρησιμοποιούν οθόνη 1-3 ώρες την ημέρα.
Είναι εντυπωσιακό ότι ακόμα και η «μέτρια» χρήση, δηλαδή 3-5 ώρες, αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες ψυχικών προβλημάτων κατά 22% και της χαμηλής ευδαιμονίας κατά 32%.
Πόση τεχνολογία αντέχουν οι σχέσεις;
Ωστόσο, παρά τις ανησυχητικές τάσεις, μια πρόσφατη έρευνα αποκαλύπτει ότι το 39% των ανθρώπων θεωρεί ότι τα ψηφιακά εργαλεία ενισχύουν τις προσωπικές τους σχέσεις. Αυτή η άποψη κυριαρχεί κυρίως μεταξύ των νέων (18-45 ετών) και σε χώρες με ανθηρή ψηφιακή κοινωνική δικτύωση, όπως η Ινδία και η Βραζιλία. Αυτή η αντίφαση αναδεικνύει τις ποικίλες πλευρές της ψηφιακής εποχής, στην οποία η υπερβολική οθόνη μπορεί να ενδυναμώσει τις σχέσεις, αλλά ταυτόχρονα να φθείρει την ψυχική ανθεκτικότητα.
Στους ηλικιωμένους (άνω των 56 ετών), η πλειοψηφία δείχνει ανησυχία σχετικά με την ψηφιακή επικοινωνία, υπογραμμίζοντας τις ανησυχίες τους για την αντικατάσταση των παραδοσιακών τρόπων επικοινωνίας.
Όρια μεταξύ ψηφιακού και φυσικού κόσμου
Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι η αλληλεπίδραση του screen time με την ευημερία δεν είναι ανυπόστατη. Αρνητικά ή θετικά, οι περιβαλλοντικοί και κοινωνικοί παράγοντες, όπως η μοναξιά και η ποιότητα των κοινωνικών σχέσεων, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο. Σε συνθήκες χαμηλής κοινωνικής συνοχής, ο υψηλός χρόνος οθόνης μπορεί να έχει καταστροφικές επιπτώσεις στην ψυχική κατάσταση.
Σ’ έναν κόσμο όπου η ψηφιακή ζωή γίνεται προέκταση της καθημερινότητας, είναι επιτακτική ανάγκη να επανεξετάσουμε την ισορροπία μεταξύ σύνδεσης και αποσύνδεσης. Ο ΟΟΣΑ προειδοποιεί ότι η αλόγιστη χρήση ηλεκτρονικών συσκευών μπορεί να είναι μια «σιωπηλή επιβάρυνση», που σταδιακά υπονομεύει την ψυχική υγεία και ευημερία μας. Είναι λοιπόν καιρός να βρούμε τη χρυσή τομή προτού η υπερβολική έκθεση στις οθόνες θολώσει τη γραμμή ανάμεσα στην ευημερία και την απομόνωση.
Διάγραμμα για τον συσχετισμό έκθεσης στην οθόνη και τον δείκτη ευημερίας © ΟΟΣΑ
