Οι εμπορικοί «κραδασμοί» και η αυξημένη μακροοικονομική αβεβαιότητα αναμένεται να επιβραδύνουν τη βελτίωση των εξωτερικών μεγεθών στις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου. Ωστόσο, οι επιπτώσεις αυτές θα εκδηλωθούν με διαφορετικούς τρόπους, ανάλογα με τις «άμυνες» που διαθέτει η κάθε χώρα. Η Ελλάδα, δυστυχώς, παραμένει μία από τις χώρες όπου οι εξωτερικές ανισορροπίες είναι ακόμα εμφανείς.
Όπως προκύπτει από την πρόσφατη ανάλυση της S&P Global, παρά τη σημαντική προσαρμογή που έχει επιτευχθεί την τελευταία δεκαετία, τα κέρδη που σημείωσαν η Ισπανία και η Πορτογαλία αναμένεται να μετριαστούν. Οι δύο αυτές οικονομίες, που στηρίζονται κατά μεγάλο ποσοστό στις υπηρεσίες, παρέχουν κάποια προστασία από τον αμερικανικό εμπορικό προστατευτισμό.
Από την άλλη πλευρά, η Ιταλία αναμένεται να συνεχίσει τη βελτίωσή της σε διεθνές επίπεδο, αν και με πιο συγκρατημένο ρυθμό, ξεκινώντας ωστόσο από μια ισχυρότερη βάση, παρά την αυξημένη έκθεσή της σε εμπορικούς κινδύνους.
Αντίθετα, οι εξωτερικές αδυναμίες καταγράφονται και σε Ελλάδα και Κύπρο. Στην περίπτωση της Κύπρου, ωστόσο, η συνεχής απομόχλευση προσφέρει θετικές προοπτικές.
Εξωτερικές αδυναμίες σε Ελλάδα και Κύπρο
Παρά την αισθητή πρόοδο που έχει σημειωθεί στην οικονομική ανάπτυξη και τα δημόσια οικονομικά, οι εξωτερικές ανισορροπίες στην Ελλάδα και την Κύπρο παραμένουν ανησυχητικές. Οι δύο χώρες καταγράφουν τα μεγαλύτερα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών στην ευρωζώνη, με μέσο όρο 8,5% του ΑΕΠ στην Κύπρο και 7,6% στην Ελλάδα κατά την περίοδο 2020-2024.
Αυτά τα επίπεδα είναι περίπου διπλάσια από εκείνα της περιόδου 2013-2019, αντανακλώντας τη ισχυρή μεταπανδημική ανάκαμψη, τις αυξημένες εισαγωγές που σχετίζονται με την αξιοποίηση κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης, καθώς και τη μεγάλη εξάρτηση από εισαγόμενα αγαθά, κυρίως υδρογονάνθρακες.
Παρά τις αδύναμες επιδόσεις στο ισοζύγιο, το εξωτερικό χρέος της Ελλάδας έχει σταθεροποιηθεί τα τελευταία χρόνια, σύμφωνα με την S&P Global. Αν και εξακολουθεί να είναι υψηλό σε διεθνή σύγκριση (στο 230% του ΑΕΠ το 2024), αυτό αφορά κυρίως το δημόσιο τομέα και χαρακτηρίζεται από μακροχρόνιες διάρκειες και ευνοϊκούς όρους χρηματοδότησης.
Είναι σημαντικό ότι η κυβέρνηση έχει αρχίσει να μειώνει το σχετικό αποθεματικό. Η προοπτική για περαιτέρω αναβαθμίσεις της ελληνικής οικονομίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την προσπάθεια περιορισμού των εξωτερικών ανισορροπιών.
Η Κύπρος, από την άλλη πλευρά, έχει επιτύχει σημαντική πρόοδο στη μείωση του εξωτερικού χρέους της. Οι σημαντικές εισροές ξένων άμεσων επενδύσεων στους τομείς της τεχνολογίας και των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών έχουν χρηματοδοτήσει τα υψηλά ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών και έχουν οδηγήσει σε καθαρή μείωση του εξωτερικού χρέους τα τελευταία χρόνια. Αυτή η θετική δυναμική ενισχύει την προοπτική για ανώτερη πιστοληπτική αξιολόγηση της χώρας και υποστηρίζεται από την S&P Global.
Η επιβράδυνση της μείωσης του εξωτερικού χρέους στην Ισπανία και την Πορτογαλία
Η κρίση κρατικού χρέους και η πτώση της αγοράς ακινήτων προκάλεσαν αιφνίδιο περιορισμό στις μεγάλες εξωτερικές ανισορροπίες στην Ισπανία και την Πορτογαλία. Η υιοθέτηση του ευρώ είχε αρχικά συμπιέσει τις αποδόσεις των ομολόγων, διευκολύνοντας τις εισαγωγές, ενισχύοντας τη διασυνοριακή χρηματοδότηση και διευρύνοντας τα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών.
Η τάση αυτή ανατράπηκε απότομα με την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, όταν η αύξηση των αποδόσεων περιόρισε τη χρηματοδότηση από το εξωτερικό υποχρεώνοντας τις επιχειρήσεις σε στροφή προς τις εξαγωγές.
Επιπλέον, και οι δύο οικονομίες προχώρησαν σε πλεονάσματα τρεχουσών συναλλαγών και εισήλθαν σε μια παρατεταμένη περίοδο απομόχλευσης. Η πανδημία και οι ανατιμήσεις στην ενέργεια είχαν πρόσκαιρες δυσμενείς επιπτώσεις, ωστόσο η επιδείνωση αποδείχθηκε προσωρινή.
Η ισχυρή ανάκαμψη του τουρισμού και η διεύρυνση των εξαγωγών υπηρεσιών έχουν ενισχύσει τη ροή εσόδων και το ονομαστικό ΑΕΠ, βελτιώνοντας τη διεθνή επενδυτική θέση των χωρών αυτών.
Αν και η προ πανδημίας προσαρμογή βασίστηκε κυρίως στην απομόχλευση του ιδιωτικού τομέα, τα πιο πρόσφατα κέρδη στην Πορτογαλία έχουν επιτευχθεί και από τη μείωση του εξωτερικού δημόσιου χρέους.
Ο τρέχων εμπορικός κραδασμός αναμένεται να επιβραδύνει, αλλά δεν αναμένεται να ανατρέψει αυτή την πορεία. Οι οικονομίες Ισπανίας και Πορτογαλίας, επικεντρωμένες στις υπηρεσίες, δεν είναι ιδιαίτερα ευάλωτες σε υψηλότερους αμερικανικούς δασμούς στα ευρωπαϊκά προϊόντα.
Ωστόσο, είναι πιθανό να δεχτούν έμμεσες επιδράσεις από την ασθενέστερη ανάπτυξη στην ευρωζώνη και την ανατίμηση του ευρώ έναντι του δολαρίου, γεγονός που μπορεί να ασκήσει πιέσεις στον τουρισμό και τις επιχειρηματικές υπηρεσίες.
Στον μακροπρόθεσμο ορίζοντα, δεν αποκλείονται νέοι κίνδυνοι, καθώς οι επιχειρήσεις θα μπορούσαν να επιστρέψουν σε υψηλότερους δανεισμούς μετά από χρόνια συγκράτησης, ειδικά αν οι περιορισμένες επενδύσεις σε έρευνα και ανάπτυξη υπονομεύσουν την παραγωγικότητα. Ωστόσο, υπό τις τρέχουσες συνθήκες αβεβαιότητας, ένα τέτοιο σενάριο φαίνεται απίθανο κοντά στο μέλλον.
Ιταλία: Επιβράδυνση απομόχλευσης με ήπιο ρυθμό
Η Ιταλία εισήλθε στην κρίση κρατικού χρέους με σαφώς καλύτερη εξωτερική θέση σε σχέση με Ισπανία και Πορτογαλία. Ως μία οικονομία με ισχυρή μεταποιητική βάση και εξαγωγικό προσανατολισμό, δεν υπήρξε μεγάλη διεύρυνση του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών μετά την υιοθέτηση του ευρώ, ούτε έχει γνωρίσει στεγαστική «φούσκα» χρηματοδοτούμενη από το εξωτερικό.
Έτσι, η συσσώρευση εξωτερικού χρέους ήταν περιορισμένη, και η καθαρή εξωτερική θέση της Ιταλίας παραμένει τουλάχιστον έξι φορές καλύτερη από αυτήν της Ισπανίας ή της Πορτογαλίας.
Η βελτίωση αυτή συνεχίστηκε και μετά την πανδημία. Την περίοδο 2014-2019, η διεθνής επενδυτική θέση της Ιταλίας εξισορροπήθηκε και πέρασε σε πλεόνασμα, με την ανάκαμψη των εξαγωγών στη μεταποίησης και τις υπηρεσίες να μειώνει περαιτέρω το καθαρό εξωτερικό χρέος.
Αν και η Ιταλία παρουσιάζει αυξημένη εμπορική έκθεση, η εξωτερική θέση της αναμένεται να παραμείνει σταθερή. Η χώρα διαθέτει ένα μεγάλο μεταποιητικό τομέα, συμπεριλαμβανομένων της φαρμακοβιομηχανίας και της αυτοκινητοβιομηχανίας, που επηρεάζονται άμεσα από τη συμφωνία εμπορίου ΗΠΑ–ΕΕ και ταυτόχρονα καταγράφει εμπορικό πλεόνασμα με τις ΗΠΑ.
Όλοι αυτοί οι παράγοντες αναμένεται να περιορίσουν το πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών, το οποίο εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί γύρω από 1% του ΑΕΠ την περίοδο 2026-2028, χωρίς όμως να τίθεται θέμα απειλής της σταθερότητας της καθαρής διεθνούς θέσης της.
Σύγκλιση πιστοληπτικών αξιολογήσεων στην ευρωζώνη
Οι εξελίξεις στις εξωτερικές χρηματοοικονομικές θέσεις των κρατών αναμένεται να αποτελέσουν σημαντικό παράγοντα για τις μελλοντικές κινήσεις στις πιστοληπτικές αξιολογήσεις. Οι σταθερές προοπτικές για Ελλάδα, Ιταλία, Πορτογαλία και Ισπανία δείχνουν ότι η βελτίωση των εξωτερικών μεγεθών τους θα συνεχιστεί με πιο αργό ρυθμό, σε συνδυασμό με ήπια δημοσιονομική προσαρμογή και αυξημένους μακροοικονομικούς κινδύνους.
Αντιθέτως, η θετική προοπτική για την Κύπρο υποδηλώνει μια περαιτέρω σύγκλιση με χώρες όπως η Πορτογαλία, η Ισπανία και η Γαλλία, αλλά και με το Βέλγιο, οι οποίες διατηρούν υψηλότερες αξιολογήσεις.
