Ο καρχαρίας της Γροιλανδίας (Somniosus microcephalus) είναι γνωστό για την εντυπωσιακή διάρκεια ζωής του. Οι θαλάσσιοι βιολόγοι πιστεύουν ότι το μακροβιότερο σπονδυλωτό στον κόσμο φθάνει συχνά τα 400 χρόνια ζωής και πιθανώς να ζει ακόμη περισσότερο. Όμως, ενώ ο καρχαρίας δεν είναι γνωστός για το όραμά του, πολλά θα μπορούσαν να μάθουμε από τα μάτια του αρπακτικού βαθέων υδάτων.
Σύμφωνα με νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο περιοδικό Επικοινωνίες για τη φύσηο καρχαρίας της Γροιλανδίας διατήρησε τα οπτικά όργανά του για εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης για κάποιο λόγο. Οι εξηγήσεις για το γιατί τα μάτια του έχουν μείνει ίδια μπορεί να βοηθήσουν τους ειδικούς να κατανοήσουν καλύτερα και να θεραπεύσουν τις εξουθενωτικές οφθαλμικές παθήσεις στους ανθρώπους.
Μην πειράζετε τα παράσιτα του βολβού του ματιού
Οι καρχαρίες της Γροιλανδίας είναι τόσο συναρπαστικοί όσο και εντυπωσιακοί. Το ψάρι μπορεί εύκολα να έχει μήκος 20 πόδια και να ζυγίζει πάνω από 2.000 λίβρες, αν και μπορεί να τους πάρει λίγο χρόνο για να φτάσουν σε τέτοιο μέγεθος. Ο καρχαρίας δεν φτάνει σε σεξουαλική ωριμότητα μέχρι τα 150 περίπου χρόνια και συχνά ζει για τουλάχιστον άλλους τρεις αιώνες. Όλο αυτό το διάστημα σημαίνει επίσης ότι αυτά τα ψάρια δεν βιάζονται να γεννήσουν την επόμενη γενιά καρχαριών της Γροιλανδίας. Τα κουτάβια γεννιούνται μόνο μετά από οκτώ έως 18 χρόνια κύησης, μετά από τα οποία θα περάσουν το υπόλοιπο της ζωής τους κολυμπώντας στα παγωμένα νερά του Βόρειου Ατλαντικού και του Αρκτικού Ωκεανού σε βάθη έως και 3.900 πόδια.
Η αυξημένη όραση δεν είναι τόσο μεγάλο πρόβλημα σε ένα τόσο αμυδρό περιβάλλον, γι’ αυτό τόσα πολλά πλάσματα βαθέων υδάτων είναι λειτουργικά τυφλά. Για δεκαετίες, πολλοί επιστήμονες υπέθεταν ότι αυτό ίσχυε και για τον καρχαρία της Γροιλανδίας. Παρόλο που εξακολουθεί να διαθέτει βολβούς ματιών στο μέγεθος του μπέιζμπολ, είναι αδιαφανείς και συχνά καλύπτονται από ένα μικρό παρασιτικό καρκινοειδές που ονομάζεται ποδήλατο (Ommatokoita elongata) που προσκολλάται στα όργανα. Αλλά μετά την εξέταση τόσο του βίντεο με ζωντανά δείγματα όσο και της εξέτασης των μαζεμένων ματιών σε ένα εργαστήριο, οι βιολόγοι πιστεύουν τώρα ότι υπάρχουν περισσότερα να δουν στον καρχαρία της Γροιλανδίας, ας πούμε έτσι.
«Το βλέπετε να κινεί το μάτι του», η φυσιολόγος και συν-συγγραφέας της μελέτης Dorota Skowronska-Krawczyk αφηγήθηκε σε ένα συνοδευτικό προφίλ του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια, στο Irvine. “Ο καρχαρίας παρακολουθεί το φως – είναι συναρπαστικό.”
Η Skowronska-Krawczyk άρχισε να ενδιαφέρεται για το όραμα του καρχαρία της Γροιλανδίας περίπου πριν από έξι χρόνια, αφού διάβασε μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Επιστήμη.
«Ένα από τα συμπεράσματά μου… ήταν ότι πολλοί καρχαρίες της Γροιλανδίας έχουν παράσιτα κολλημένα στα μάτια τους – τα οποία θα μπορούσαν να βλάψουν την όρασή τους», είπε. “Εξελικτικά μιλώντας, δεν κρατάς το όργανο που δεν χρειάζεσαι. Αφού είδα πολλά βίντεο, συνειδητοποίησα ότι αυτό το ζώο κινεί το βολβό του ματιού του προς το φως.”
Ένας βολβός του ματιού 200 ετών
Αφού οργάνωσαν μια διεθνή ομάδα ερευνητών, συμπεριλαμβανομένων θαλάσσιων βιολόγων του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης που εργάζονταν στα ανοιχτά της ακτής του νησιού Disko της Γροιλανδίας, οι επιστήμονες έπιασαν δείγματα καρχαρία της Γροιλανδίας κατά τη διάρκεια πολλαπλών αποστολών μεταξύ 2020 και 2024. Στη συνέχεια ανατέμνωσαν και διατήρησαν μεμονωμένους βολβούς των ματιών πριν τους στείλουν στο Skowronska-Krawzyk’slabc.
“Άνοιξα τη συσκευασία και υπήρχε ένας γιγάντιος βολβός του ματιού 200 ετών καθισμένος σε ξηρό πάγο και με κοιτούσε. Έχουμε συνηθίσει να δουλεύουμε με τα μάτια του ποντικιού, που έχουν το μέγεθος ενός σπόρου παπάγιας”, δήλωσε ο συν-συγγραφέας της μελέτης και Ph.D. υποψήφια Έμιλυ Τομ.
Αφού ξεπάγωσαν προσεκτικά τα μάτια, ο Τομ και οι συνεργάτες του ανέλυσαν προσεκτικά τα όργανα. Παρατήρησαν τυπικές οπτικές προσαρμογές στα βαθιά, όπως η παρουσία πυκνότερων, πιο μακριών ράβδων – φωτοϋποδοχέων που έχουν σχεδιαστεί για να λειτουργούν καλύτερα σε χαμηλότερο φως. Ωστόσο, βρήκαν και άλλα απροσδόκητα χαρακτηριστικά.
“[We] επιβεβαίωσε την παρουσία βασικών τύπων οπτικών κυττάρων: ράβδοι, γλοία Müller και διπολικά, αμακρίνα και γαγγλιακά κύτταρα», η ομάδα έγραψαν στη μελέτη τους. «Επιπλέον, παρά το γεγονός ότι ήταν πάνω από έναν αιώνα, τα δείγματα που εξετάστηκαν δεν έδειξαν εμφανή σημάδια εκφύλισης του αμφιβληστροειδούς».
Βλέποντας σε όραση καρχαρία
Αν και στην αρχή της έρευνάς τους, η Skowronska-Krawczyk και η ομάδα της πιστεύουν ότι ο καρχαρίας της Γροιλανδίας έχει εξελίξει έναν μηχανισμό επιδιόρθωσης DNA για να προστατεύει το όραμά τους για εκατοντάδες χρόνια. Πιστεύουν επίσης ότι η καλύτερη κατανόηση της πολυπλοκότητας των ματιών του καρχαρία θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέες θεραπείες για προβλήματα όρασης που σχετίζονται με την ηλικία στους ανθρώπους. Για παράδειγμα, η ανακάλυψη του τρόπου με τον οποίο ένας καρχαρίας της Γροιλανδίας διατηρεί υγιή οφθαλμικά κύτταρα και ιστούς για αιώνες μπορεί να βοηθήσει στην ανάπτυξη θεραπειών για ασθένειες όπως το γλαύκωμα και η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας που συχνά αναπτύσσονται αργότερα στη ζωή. Οι πληροφορίες θα μπορούσαν επίσης να ενημερώσουν την ευρύτερη κατανόησή μας για την εξέλιξη της όρασης στον κόσμο των ζώων.
«Δεν ασχολούνται πολλοί με τους καρχαρίες, ειδικά την όραση του καρχαρία», είπε ο Τομ. «Μπορούμε να μάθουμε τόσα πολλά για την όραση και τη μακροζωία από μακρόβια είδη όπως ο καρχαρίας της Γροιλανδίας».
Όλη αυτή η έρευνα απαιτεί γενικά ομοσπονδιακή χρηματοδότηση—κάτι που είναι όλο και πιο δύσκολο να εξασφαλιστεί στο τρέχον πολιτιστικό κλίμα.
«Το να έχουμε τα κεφάλαια για να κάνουμε έρευνα σαν αυτή είναι πολύ σημαντικό», πρόσθεσε ο Τομ.
Παρά τις αβεβαιότητες, η Skowronska-Krawczyk είπε ότι, όπως και ο καρχαρίας της Γροιλανδίας, είναι σημαντικό να δούμε τη μεγαλύτερη εικόνα και να ξεπεράσουμε τις καθημερινές απειλές.
«Θα επικρατήσουμε», υποσχέθηκε.
VIA: popsci.com
