Η συμβουλή «Πριν τραβήξεις το καζανάκι, κλείσε το καπάκι» είναι ίσως η πιο διαδεδομένη πρακτική υγιεινής, διαμέσου των γενεών. Η λογική πίσω από αυτή τη συνήθεια φαίνεται αδιάσειστη. Κλείνοντας το καπάκι, λειτουργούμε σαν να δημιουργούμε ένα προστατευτικό φράγμα, εμποδίζοντας τα σταγονίδια και τα αόρατα μικροσωματίδια να εκτοξευθούν στον χώρο του μπάνιου, μολύνοντας τις πετσέτες, τις οδοντόβουρτσες και τις γύρω επιφάνειες.
Ωστόσο, μια νέα έρευνα αμφισβητεί ευθέως αυτή την ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση, αποκαλύπτοντας ότι η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη κι επικίνδυνη. Σύμφωνα με δημοσιεύσεις στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό American Journal of Infection Control, το κλείσιμο του καπακιού δεν προσφέρει την αναμενόμενη προστασία από τα αερομεταφερόμενα μικρόβια.
Η μελέτη που αλλάζει τα δεδομένα
Ερευνητές από την Αριζόνα και το Κέντρο Ελέγχου Λοιμώξεων ερεύνησαν το φαινόμενο του «toilet plume» – το αεροζόλ που παράγεται όταν χρησιμοποιούμε την τουαλέτα. Για το πείραμά τους, χρησιμοποίησαν έναν ιό-δείκτη (τον βακτηριοφάγο MS2), ο οποίος έχει παρόμοια συμπεριφορά με τον νοροϊό, γνωστό ως κύριο αίτιο γαστρεντερίτιδας.
Οι ερευνητές μόλυναν το νερό της λεκάνης με τον ιό και στη συνέχεια τράβηξαν το καζανάκι σε δύο διαφορετικά σενάρια: μία φορά με το καπάκι ανοιχτό και μία με κλειστό. Στη συνέχεια, συνέλεξαν δείγματα από διάφορους χώρους της τουαλέτας, όπως το κάθισμα, το πάτωμα και τους γύρω τοίχους.
Τα αποτελέσματα ήταν αποκαρδιωτικά για τους υποστηρικτές του κλειστού καπακιού. Οι μελέτες ανέδειξαν ότι δεν υπήρχε στατιστικά σημαντική διαφορά στη μόλυνση ανάμεσα στα δύο σενάρια. Απλά, είτε το καπάκι ήταν πάνω είτε κάτω, οι ιοί κατάφεραν να «δραπετεύσουν».
Η διαφυγή των ιών
Οι επιστήμονες εξηγούν ότι η μηχανική της διαδικασίας είναι η λύση. Τα σωματίδια του αεροζόλ είναι τόσο μικροσκοπικά που ούτε κλείνουν. Αντί να σταματούν, το καπάκι απλώς αλλάζει την τροχιά τους. Η πίεση του αέρα τα ωθεί να βγουν από τα κενά ανάμεσα στο κάθισμα και το καπάκι, εκτοξεύοντας τα προς το πάτωμα ή πλάγια, αντί για ψηλά.
Συνεπώς, αν και το κλειστό καπάκι μπορεί να προφυλάσσει από τα ορατά σταγονίδια, είναι ανίσχυρο μπροστά σε εκείνο το αόρατο νέφος των μικροοργανισμών που αιωρούνται και κατακάθονται γύρω.
Η αληθινή λύση βρίσκεται στη χημεία
Αν το καπάκι αποτυγχάνει να εμποδίσει τους ιούς, ποια είναι η λύση; Η έρευνα μας καθοδηγεί προς μια ισχυρή απάντηση: την απολύμανση.
Οι ερευνητές εντόπισαν ότι η δραστική μείωση των ιών δεν εξαρτάται από τη θέση του καπακιού αλλά από τη χρήση απολυμαντικών μέσα στη λεκάνη πριν ή κατά τη διάρκεια του καθαρισμού. Ειδικότερα:
- Απολυμαντικά με οξύ: Τα καθαριστικά που περιέχουν υδροχλωρικό οξύ μείωσαν σχεδόν στο 100% την παρουσία του ιού MS2.
- Το λάθος με το βουρτσάκι: Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα ήταν η επίδραση του καθαρισμού με το βουρτσάκι χωρίς απολυμαντικό. Όταν οι ερευνητές χρησιμοποίησαν απλά το βουρτσάκι, η μόλυνση στις γύρω επιφάνειες αυξήθηκε δραματικά, καθώς διέσπειρε τους ιούς πιο αποτελεσματικά από το ίδιο το καζανάκι.
Σημασία για την καθημερινότητά μας
Αυτά τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι πρέπει να σταματήσουμε να κλείνουμε το καπάκι. Αυτή η συνήθεια παραμένει χρήσιμη για άλλους λόγους: αποτρέπει την πτώση αντικειμένων μέσα στη λεκάνη, προστατεύει από τα μεγάλα σταγονίδια, και κρατά τα κατοικίδια μακριά από το νερό της τουαλέτας. Επιπλέον, υπάρχουν και αισθητικοί λόγοι που δεν πρέπει να παραβλέπονται.
Ωστόσο, όσον αφορά την προστασία από ιώσεις και γαστρεντερίτιδες, χρειάζεται να υιοθετήσουμε μια νέα στρατηγική. Η έμφαση πρέπει να μετατοπιστεί από τη «μηχανική προστασία» στην «χημική εξουδετέρωση».
Πρακτικές συμβουλές σύμφωνα με την έρευνα:
- Τακτική απολύμανση: Χρήση καθαριστικού τουαλέτας με απολυμαντική δράση, ιδανικά με βάση το χλώριο ή οξέα, είναι αναγκαία σε τακτική βάση.
- Προσοχή στο βουρτσάκι: Ποτέ μην χρησιμοποιείτε το βουρτσάκι αγοράς χωρίς καθαριστικό. Με άλλα λόγια, χρειάζεται να χρησιμοποιούνται πάντα με απολυμαντικό, αλλιώς λειτουργεί ως εργαλείο διασποράς μικροβίων.
- Υγιεινή χεριών: Δεδομένου ότι οι επιφάνειες γύρω από την τουαλέτα μπορεί να είναι μολυσμένες ανεξαρτήτως του καπακιού, το σχολαστικό πλύσιμο των χεριών παραμένει η πιο σημαντική γραμμή άμυνας μετά τη χρήση του μπάνιου.
Συμπερασματικά, η επιστήμη μας υπενθυμίζει ότι οι «παλιές καλές συμβουλές» χρειάζονται συχνά επανεξέταση. Το κλειστό καπάκι είναι μια χρήσιμη πρακτική, αλλά δεν είναι η πανάκεια που πιστεύαμε. Η πραγματικά αποτελεσματική καθαριότητα απαιτεί σωστά προϊόντα και τακτική εφαρμογή, όχι απλώς μια κίνηση του καρπού πριν πατήσουμε το κουμπί.
